اكنون با مقايسه اين دو آيه، مى توان ابهام كلمه (من قريب) را رفع كرد و اين كه مقصود از آن، نقطه مقابل جمله اى است كه در آيه دوم وارد شده است، يعنى جمله (إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوتُ). از اين دو آيه نتيجه مى گيريم كه توبه قبل از فرا رسيدن مرگ پذيرفته مى شود و به هنگام فرا رسيدن مرگ پذيرفته نيست. و نكته آن اين است كه توبه اى مى تواند رحمت حق را جلب كند كه انسان فضاى روح را با كمال حريت و آزادى پاك سازد تا شايسته نزول رحمت حق گردد، ولى توبه انسان از كار زشت به هنگام فرا رسيدن مرگ، نوعى پشيمانى ناخواسته است كه به خاطر مشاهده عذاب، به آن مى گرايد، و چنين گرايشى، ندايى نيست كه انسان آن را از درون بشنود، بلكه انديشه اى است كه از خارج بر او تحميل مى شود، و هرگز نمى توان آن را مايه طهارت نفس و پاكى روح دانست.

گذشته از اين، كلمه (من قريب) نوعى دعوت به فوريت توبه است كه عقل و خرد نيز بر آن حكم مى كند و اين كه نبايد انسان به اميد طولانى بودن عمر، در اظهار ندامت تأخير بيندازد.

اين مطلب كه توبه پس از فرا رسيدن مرگ و معاينه ومشاهده عالم آخرت، سودى نداردوپذيرفته نخواهد بود، در روايات نيز مورد تأكيد قرار گرفته است.

امام صادق (عليه السلام) فرمود:

«مَنْ تابَ قَبْلَ أَنْ يُعايِنَ قَبِلَ اللّهُ تَوبَتَهُ».[١]

«هركس قبل از آن كه مرگ را مشاهده كند، توبه نمايد، توبه او پذيرفته مى شود».

[١] وسائل الشيعة:١١/٣٧٠، باب ٩٣ از ابواب جهاد نفس، حديث ٣.