منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٤٨٢
«ابوهاشم»،متوفاى (٣٢١هـ) فرزند «ابوعلى جبايى» پرچمدار اين نظريه مى باشد. او مى گويد:
«هرگز ندامت از گناه نمى تواند تبعيض بپذيرد. و اگر انسان از گناهى واقعاً نادم و پشيمان گردد، طبعاً بايد از همه گناهان نادم و پشيمان باشد. و اگر نسبت به بخشى از گناهان نادم نباشد، نمى تواند نسبت به بخش ديگر نادم و پشيمان گردد. گويى مجموعه گناهان بسان حلقه هاى به هم پيوسته است كه قابل گسستن نمى باشند، يا بايد با همه وداع نمود و يا با همه علقه و ارتباط ايجاد كرد.
وى مى گويد: انسان اگر گناهى را ترك مى كند، به خاطر اين است كه زشت و نازيبا است و از آنجا كه يك چنين ملاك در تمام گناهان وجود دارد، طبعاً بايد اين حالت را نسبت به تمام گناهان پيدا كند، يعنى تصميم بر ترك همه داشته باشد و انگشت ندامت نسبت به همه به دندان بگيرد. و اگر تصميم بر ترك بخشى از گناهان نداشته باشد، با اين كه از نظر قبح و زشتى با ديگر گناهان يكسان است، مى توان كشف كرد كه در او ، حالت ندامت نسبت به هيچ گناهى پيدا نشده است، وگرنه، جهت ندارد كه نسبت به برخى منصرف وبه برخى ديگر متمايل باشد».[١]
اين تنها ابوهاشم نيست كه اصرار بر تبعيض ناپذيرى توبه دارد، بلكه قاضى عبدالجبار معتزلى نيز راه او را پيموده، آنگاه با يك مثال به استدلال خود رنگ جديدى بخشيده و مى گويد:
«اگر انسانى ازپيمودن راهى به خاطر اين كه در آن راه درنده است، سرباز زند، آيا امكان دارد همين انسان، راه مشابهى را كه در آن نيز وجود درنده
[١] شرح اصول خمسه، ص٧٩٤.