منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ١٠١

در اين حالت است كه همه اعمال خود را حاضر مى بيند و پروردگارت به هيچ كس ستم نمى كند».

(عَلِمَتْ نَفْسٌ ما أَحْضَرَتْ) .[١]

«آرى در آن هنگام هركس مى داند چه چيزى را آماده كرده است».

(يا بُنَىَّ إِنَّها إِنْ تَكُ مِثْقالَ حَبَّة مِنْ خَرْدَل فَتَكُنْ فى صَخْرَة أَوْ فِيالسَّماواتِ أَوْ فِى الأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللّهُ ...).[٢]

«پسرم اگر به اندازه سنگينى دانه خردلى كار نيك يا بد باشد و در دل سنگى و يا در گوشه اى از آسمانها و زمين قرار گيرد، خداوند آن را در قيامت مى آورد خداوند دقيق و آگاه است».

اين آيات همگى گواهى مى دهد كه اعمال نيك و بد انسان در آن جهان به صورت هاى پاداش كيفر مجسم مى شود و اين جز از طريق تلازم بين ذات و فعل امكان پذير نيست.

پاسخ سوم: در اينجا پاسخ ديگرى نيز هست و آن اين كه نفس انسانى در اين جهان بر اثر طاعت عصيان، ملكه هاى گوناگونى تحصيل كرده و در روز قيامت با همين ملكه ها محشور مى شود و هر نفسى مطابق روحيات خود صورى را مى آفرينند، كه اين صور گاهى مايه نشاط و شادمانى و گاهى ديگر مايه ايذا و ناراحتى است.

وخلاقيت نفس در جهان اخروى خلاقيت طبيعى است و اگر پاداش ها وكيفرها همين صور غيبى باشند قهراً سؤال پيشين ساقط است زيرا اين خود مجرم است كه خواسته و ناخواسته اين صور را كه مايه سرور و يا حزن است