٤. اين كه در قسمتى از روايات خوانديم روزه، امانت، تقوا، صلوات و درود بر محمد و آل او فرستادن، قرائت قرآن و توسل به رسول اكرم (صلى الله عليه وآله) از انسان شفاعت مى كند بنابر تجسم اعمال معنايش بسيار روشن است و احتياجى به توضيح ندارد.

٥. در برخى از روايات مانند (حديث ٨٩) آمده است كه روز قيامت همه مردم به شفاعت رسول اكرم (صلى الله عليه وآله) نيازمند هستند; و در مقابل از برخى روايات مانند (حديث ٧٦ ، ٨٠ و٩٧) برمى آيد كه، كسانى كه گناهكار نباشند و يا از گناه توبه كرده باشند بدون شفاعت اهل نجات هستند جمع ميان اين دو دسته روايات به اين است كه بگوييم رسول اكرم (صلى الله عليه وآله) دو جور شفاعت دارد:

الف. شفاعتى كه عمومى است و دامنه اش حتى پيامبران را هم مى گيرد يعنى همه افراد حتى پيامبران به توسط آن بزرگوار از رحمت الهى برخوردار مى شوند و نتيجه آن ترفيع درجه و نيل به مقامات بلند خواهد بود و شفاعت به اين معنى درباره همه متصور است.

ب. شفاعت به معناى خاص كه مربوط به گناهكارانى است كه بدون توجه از دنيا رفته باشند. وواضح است كه نيكوكاران و كسانى كه اهل گناه نبوده و يا اگر بوده اند توبه كرده اند بدون شفاعت وارد بهشت مى شوند و بلكه همانطور كه از روايات استفاده مى شود خودشان، ديگر افراد را شفاعت مى كنند.

٦. روايات شفاعت چهار دسته است:

دسته اول: رواياتى است كه مى گويد شفاعت باعث مى شود كه شخص گناهكار از رفتن به جهنم بخشوده شود.

دسته دوم: رواياتى است كه دلالت مى كند بر اين كه شفاعت موجب