وجود چنين اراده گسترده، مايه جبر خواهد بود، ولى اگر بگوييم اراده او بر صدور فعلى از انسان با خصوصيات و ويژگى هايى كه فاعل داراست تعلق گرفته است، در چنين صورت تعلق اين اراده نه تنها مايه جبر نيست بلكه پشتوانه اختيار است زيرا:

اراده او تعلق گرفته است كه آتش بدون اختيار بسوزاند و انسان از روى اختيار و آزادى كارى را صورت دهد، و اگر انسان با چنين قيدى مبدأ فعل شد مراد خدا تحقق پذيرفته است، و امّا اگر او بدون اين قيد مبدأ فعل گردد، در اين صورت مراد وى جامه هستى نپوشيده است.

در كتابهاى كلامى بحثهاى فراوانى درباره واقعيت اراده خدا هست و آن اينكه اراده صفت ذات خداست با صفت فعل، آنگاه در مورد اشكال ياد شده جوابهاى مختلف و گوناگونى گفته اند كه مجال بازگويى آنها نيست.[١]

توضيح مفاد سه آيه

لازم است به توضيح برخى از آيات (كه در نظر نخست، با آيات پيشين كه حاكى از گستردگى اراده خدا، منافات دارد) بپردازيم، اينك متن و ترجمه آيات، آنگاه تحليل آنها.

١. (...وَمَا اللّهُ يُريدُ ظُلْماً لِلْعِبادِ).[٢]

«خدا بر بندگان خود اراده ظلم نمى كند».

[١] علاقمندان مى٣توانند به بحثهاى اينجانب در كتابهاى : جبر و اختيار نگارش جناب آقاى على ربانى دامت بركاته مراجعه كنند، در اين كتاب مسأله اراده خدا و پاسخهاى حكيمان و متكلمان كه در اين مورد گفته٣اند به صورت گسترده مورد بحث واقع شده است.
[٢] غافر/٣١.