٣. (ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ عَمِلُوا السُّوءَ بِجَهالَة ثُمَّ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَأَصْلَحُوا إِنَّ رَبَّكَ مِنْ بَعْدِها لَغَفُورٌ رَحيمٌ) .[١]

«حقّا كه پروردگار تو نسبت به كسانى كه از روى جهالت، بدى انجام داده اند، سپس توبه نموده و خود را اصلاح كرده اند، حقّا كه پروردگار تو پس از چنين عمل جاهلانه، توبه پذير و مهربان است».

همين طور كه در آيات سه گانه ملاحظه مى فرماييد، توبه از اعمالى پذيرفته مى شود كه از روى جهالت سرزده باشد.

اكنون سؤال مى شود مقصود از جهالت چيست؟

شكى نيست كه جهالت از «جهل» كه ضد «علم» است، مشتق شده است. ولى جهل و جهالت وحتى جاهل به دو معنى به كار مى روند:

گاهى جهل به معنى دانستن، وجاهل به معنى كسى كه نمى داند، به كار مى رود و در اين صورت در مقابل عالم و آگاه است.

و در قرآن جاهل در اين معنى به كار رفته است، آنجا كه مى فرمايد:

(...يَحْسَبُهُمُ الْجاهِلُ أَغْنِياءَ مِنَ التَّعَفُّفِ...) .[٢]

«افراد نا آگاه، تهيدستان را به خاطر عفتى كه دارند، بى نياز مى انگارند».

ولى غالباً كلمه جاهل وجهالت و حتى «جاهليت» در موردى به كار مى رود، كه انسان آگاه و دانا است، امّا آگاهى او نسبت به زشتى كار تأثيرى در او نمى گذارد، بلكه بسان افرادناآگاه از زشتى، كارهاى بد را انجام مى دهد، گويى اساساً اين فرد، از زشتى كردار خود آگاه نيست، و آن را يك كار زيبا و

[١] نحل/١١٩.
[٢] بقره /٢٧٣.