آرى، در برخى از روايات براى پذيرفته شدن توبه شرايطى را يادآور شده اند كه خود مى رساند كه توبه از يك گناه در گرو ترك ديگر گناهان و انجام بخشى از فرايض است.

اين روايات، ناظر به مرتبه كامل توبه است كه به حق در كمال توبه، از آن چاره اى نيست. در اينجا ما سخنى را از امير مؤمنان (عليه السلام) يادآور مى شويم:

در حديث آمده كه مردى در محضر حضرتش استغفار كرد امام (عليه السلام) از استغفار لفظى و زبانى او ناراحت شد و فرمود: مى دانى استغفار چيست؟ طلب آمرزش درجه بلندمرتبه ها است و تحقق آن در گرو اعمال ششگانه است:

١. بر اعمال گذشته نادم گردد.

٢. نسبت به آينده، تصميم بر ترك بگيرد.

٣. حقوق مردم را بپردازد و آنچنان صحيفه عمل او نقىّو پاك گردد كه چيزى بر ذمه او نباشد.

٤. فرايضى كه در گذشته ترك كرده است، قضا كند.

٥. گوشتى را كه از طريق حرام در بدن او رشد كرده است، با غم و اندوه ذوب كند تا آنجا كه پوست به استخوان بچسبد و از نو در ميان آن گوشت برويد.

٦. زحمت فرمان بردارى را به خود بچشاند، همچنان كه لذت گناه را