و به ديگر سخن: قرآن به روشنى مى فرمايد: «توبه كسانى كه مرتكب گناه مى شوند و در لحظات مرگ ابراز ندامت مى نمايند، پذيرفته نيست».[١] در اين صورت انسان به حكم اين كه لحظه مرگ خود را نمى داند، بايد به توبه كه ضامن رستگارى او است، پيشى بجويد، زيرا چه بسا ممكن است در دام اجل افتد و ندامت و توبه او ثمربخش نباشد.

ولى آيا از نظر شرع نيز وجوب فورى دارد يا نه؟با توجه به داورى عقل در اين زمينه نيازى به دليل شرعى نيست واگر هم دليلى بر فوريت آن در كتاب و سنت باشد، در حقيقت مؤكد حكم عقل خواهد بود.

اين مطلب در سخنان حكيمانه على (عليه السلام) گاهى با صراحت و گاهى به صورت اشاره مورد توجه واقع شده است كه برخى را يادآور مى شويم:

پرهيزگار كسى است كه خيرخواه خود باشد، در انجام توبه پيشى جويد، بر شهوت خود غلبه نمايد، زيرا مرگ او بر او پنهان و پوشيده است و آرزوها او را فريب مى دهد و شيطان پيوسته گناه را زينت مى دهد، تا به آن دست يازد، و آرزوى توبه را در دل او تقويت مى كند تا آن را به تأخير اندازد، تا سرانجام مرگ او فرا رسد و او از انجام توبه غافل گردد.

«فَاتَّقى عَبْدٌ رَبَّهُ، نَصَحَ نَفْسَهُ وَقَدَّمَ تَوْبَتَهُ وَغَلَبَ شَهْوَتَهُ فَإِنَّ أَجَلَهُ مَسْتُورٌ عَنْهُ وَأَمَلَهُ خادِعٌ لَهُ وَالشَّيْطانُ مُوَكَّلٌ بِهِ يُزَّيِّنُ لَهُ الْمَعْصِيَةَ لِيَرْكَبَها وَيُمَنِّيهِ التَّوْبَةَ لِيُسَوِّفَها، إِذا هَمَجَتْ مَنِيِّتُهُ عَلَيْهِ أَغْفَلَ ما يَكُونُ عَنْها».[٢]

[١] (وَلَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ حَتّى إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوتُ قالَ إِنّى تُبْتُ الانَ...) (نساء/١٨).
[٢] نهج البلاغه:خطبه ٦٤ نيز به خطبه ١٨٣ و نامه ٣١ رجوع شود.