اعمال نزد شيعيان اين است كه انديشه و گفتار و كردار انسان- خوب يا بد- صورت و سيمايى در دنيا و آخرت دارد؛ ولى در دنيا آشكار نمى‌شود. در رستاخيز، پس از تحوّلات و تبدّلات ژرف و شگرف، انديشه و گفتار و كردار آدمى به صورت واقعيّت اخروى جلوه مى‌نمايد و صاحب خويش را شاد يا غمگين مى‌سازد.

دانشمندان شيعه درباره تجسّم اعمال بر دو گروه‌اند: گروهى معتقدند كه مجازات آدمى در قيامت، با تجسّم اعمال صورت مى‌پذيرد. اعمال در جهان آخرت با سيمايى نيك يا زشت ظاهر مى‌شوند و به صاحبان خويش مى‌رسند (اربعين‌، ٦٢٣؛ الميزان‌؛ رياض السّالكين‌، ٣٩٩؛ الفردوس الأعلى‌، ١٧٣). گروه ديگر بر اين باورند كه خود اعمال جزاى انسان نيستند؛ بلكه جزاى او، آثار و لوازم اعمال است (بحارالانوار، ٧/ ٢٣؛ مجمع البيان‌، ١/ ٤١٣).

گروه نخست براى مدّعاى خويش دلايلى دارند كه عبارت‌اند از: آيات، روايات و اصول عقلى علمى.

الف. آيات:

آيات متعدّدى از قرآن كريم بر تجسّم اعمال گواهى مى‌دهند.

اين آيات را مى‌توان بر سه دسته تقسيم كرد: اوّل، آياتى كه با صراحت دلالت مى‌كنند بر اينكه اعمال انسان در رستاخيز، تجسّم مى‌يابند و حاضر مى‌شوند (آل عمران/ ٣٠؛ كهف/ ٤٩؛ تكوير/ ١٦؛ حشر/ ١٨ و ...). دوم، آياتى كه گواهى مى‌دهند كيفر و پاداش به وسيله خود اعمال و تجسّم آنها صورت مى‌پذيرد (بقره/ ١٧٤ و ٢٨١؛ تحريم/ ٧؛ ق/ ٢١؛ نساء/ ١٠ و ...). سوم، آياتى كه مجازات اعمال انسان را بهشت و دوزخ دانسته‌اند (احقاف/ ١٣ و ١٤؛ اعراف/ ٤٠ و ٤١؛ انسان/ ١٢؛ انعام/ ٩٣؛ بيّنه/ ٧ و ٨؛ توبه/ ٩٥- ٩٣ و ...).

ب. روايات:

منابع روايى شيعه، احاديث فراوانى درباره تجسّم اعمال از پيامبر ٦ و امامان (ع) نقل كرده‌اند (بحارالانوار، ٧/ ٦٩؛ تفسير برهان‌، ٤/ ٨٧؛ كافى‌، ٢/ ٩- ١١؛ محاسن برقى‌، ١/ ٢٨٨؛ ميزان الحكمة، ٢٩٦١- ٢١٣٨).

ج. دليل عقلى و علمى:

گروهى از دانشمندان، تجسّم اعمال را به دو دليل ناممكن دانسته و از اين رو، آيات و روايات را تأويل و توجيه كرده‌اند: اوّل، عمل از مقوله عرض است و پس از صدور از انسان يا مرگ وى، معدوم مى‌شود و در نتيجه، چيزى باقى نمى‌ماند تا در قيامت مجسّم‌