فرهنگ شیعه - خطيبي کوشکک، محمد و همکاران - الصفحة ١٢٥ - روزگار امامت
كه پس از شما چه كسى امام است، فرمود:
«امامت به بزرگِ فرزندانم، حسن، مىرسد.» (همان، ٣٥٠)
روزگار امامت:
امام حسن عسكرى (ع) از سال ٢٥٤ آغاز گشت و تا سال ٢٦٠ ه.
ادامه يافت. خلفاى معاصر امام (ع) عبارت بودند از: معتز، مهتدى و معتمد (مناقب آل ابىطالب، ٤/ ٤٥٥). روزگار امامت امام حسن عسكرى (ع) با سختگيرى و آزار بى حدّ و حصر حاكمان عبّاسى همراه بود. اين روند از روزگار امام دهم (ع) رو به افزايش نهاده بود و حكايت از بيم و هراس عبّاسيان از فعّاليّتهاى امامان شيعه داشت. تعقيب و مراقبت امام و شيعيان شدّت يافته بود و امامان شيعه (ع) را در ميان لشكريان سُكنا داده بودند و بدين روى، امام دهم و يازدهم را «العسكريان» لقب دادهاند (بحار الانوار، ٥/ ١١٣). امام حسن عسكرى در اين وضعيت بغرنج دو برنامه در پيش گرفت: يكى ادامه فعّاليتهاى پدر ارجمندش كه حفظ و تقويت پايگاههاى شيعى بود؛ دوم، زمينهسازى لازم در جامعه اسلامى براى پذيرش امامت و غيبت واپسين خليفه پيامبر ٦. امام حسن عسكرى (ع) براى اجراى اين برنامه، رفتارى بسيار محتاطانه در پيش گرفت و با پنهانكارى مىكوشيد بهانهاى به دست حكومت ندهد و عبّاسيان را به خشونتى بيشتر واندارد. با اين حال، هيچ گاه حكومت آنان را تأييد نكرد و دست از مبارزه عليه ستمكارى و خودكامگى عبّاسيان نكشيد.
برخى فعّاليتهاى امام (ع) در اين چارچوب عبارت بودند از: راه انداختن مباحثات علمى (اعلام الورى، ٣٥٥)، ارسال نامه و راهنمايىهاى مكتوب به دوستداران و شيعيان خويش (زندگانى امام حسن عسكرى، ٩٤- ٧٥) و تأليف كتاب (سيره چهارده معصوم، ٩١٩). امام (ع) از طريق نمايندگان خويش، تعاليم راستين دينى را ميان مسلمانان مىگسترانيد و پايگاههاى مردمى خويش را استحكام مىبخشيد (پيشوايان ما، ٢٧٢ و ٢٧٣). چنان كه گذشت، از برنامههاى امام (ع) آن بود كه ذهن شيعيان را براى پذيرش امامت حضرت مهدى (ع) آماده كند و مسئله خردسالى ايشان هنگام رسيدن به مقام امامت و غيبت را فهمپذير سازد. البتّه، خردسالى امام (ع) براى شيعيان غريب نمىنمود؛ زيرا پيشتر، دو امام معصوم- امام نهم و