فيض و رحمت الهى از گذر نظام علل و اسباب به موجودات مى‌رسد. اين علل و اسباب، يا «وسائط»، به اذن تكوينى خداوند در نزول فيض داراى مقام شفاعت‌اند و آفريدگان را از آن بهره‌مند مى‌سازند. قرآن كريم در آياتى بدين گونه از شفاعت پرداخته است (يونس/ ٣؛ بقره/ ٢٥٥).

٢. شفاعت تشريعى:

خداوند براى تكامل انسان، بايدها و نبايدهايى را در قالب دين تشريع كرده است و هر كس را كه از آنها سر پيچد، سزاوار كيفر دانسته است؛ امّا از روى رحمت بى‌پايان خويش براى بخشايش نافرمانان و گناهكاران، وسائطى برنهاده است تا- بنابر شرطهايى- آنان را ببخشايد و رحمت خويش را بر سرشان بگستراند. بخشى از اين شفاعت در دنيا تحقّق مى‌پذيرد و وسيله‌اى براى آمرزش بندگان و تقرّب آنان به درگاه الهى مى‌شود. شفيعان در اين گونه شفاعت عبارت‌اند از: توبه (زمر/ ٥٤)، ايمان به رسول خدا (حديد/ ٢٨)، عمل صالح (مائده/ ١٩)، قرآن كريم (مائده/ ١٦)، برخى جاها مانند مساجد و اماكن متبرّكه و برخى روزها و برخى بندگان همانند پيامبران (ع) كه براى امت خويش مغفرت مى‌طلبند (نساء/ ٦٤)، فرشتگان الهى (مؤمن/ ٧؛ شورى/ ٥) و برخى مؤمنان كه براى يكديگر آمرزش مى‌طلبند (بقره/ ٢٨٦). بخشى ديگر از شفاعت در آن جهان تحقّق مى‌يابد و مايه نجات گناهكاران از عذاب الهى مى‌گردد.

در اين بخش از شفاعت شبهه‌هايى كرده‌اند و برخى نيز منكر شده‌اند. شفعاى قيامت عبارت‌اند از: پيامبران (انبياء/ ٢٨)، فرشتگان (نجم/ ٢٦؛ طه/ ١١٠)، شهيدان به معناى گواهان اعمال (بقره/ ١٤٣)، مؤمنان (حديد/ ١٩) و چهارده معصوم (بحارالانوار، ٨/ ٣٤، ٣٥ و ٤٣). شفاعت تشريعى را مى‌توان شفاعت در مغفرت و آمرزش نيز ناميد.

شرطها و موانع شفاعت:

بنابر تعاليم قرآنى و روايى، شفاعت تنها آن گاه تحقّق مى‌پذيرد كه شرطهايى فراهم آيند. برخى از اين شرطها ويژه اصل شفاعت‌اند و برخى ويژه شفاعت‌كنندگان و برخى ديگر، شفاعت‌شوندگان. قرآن كريم، تنها خداى متعال را مالك شفاعت مى‌داند و بيان مى‌فرمايد كه هيچ كس جدا از خواست و بى‌اذن خدا ياراى شفاعت ندارد و