نخستين گام در دين، شناخت خداوند است (نهج البلاغه‌، خ ١). شناخت خداوند، هدف آفرينش هستى است (طلاق/ ١٢؛ پيام قرآن‌، ١/ ٦٠). پيش رفتن در مراتب و منازل قرب الهى، در گرو شناخت خداوند است و هر قدر اين شناخت افزون شود، تقرّبى بيش‌تر حاصل مى‌آيد (مجادله/ ١١).

شناخت خداوند، مايه ايمان و فضيلت‌هاى انسانى است. ايمان جز از رهگذر شناخت حاصل نمى‌آيد (اخلاق در قرآن‌، ١/ ٢٧٥؛ پيام قرآن‌، ١/ ٧٢؛ اسراء/ ١٠٧ و ١٠٨؛ سبأ/ ٦؛ حج/ ٥٤؛ آل عمران/ ٧). شناخت خدا، لذّت معنوى مى‌آفريند؛ چنان كه در روايت است كه امام صادق (ع) فرمود: «اگر مردم مى‌دانستند كه در شناخت خداى عزّوجل چه لذّتى نهفته است، هرگز به متاع دنيوى و آن نعمت‌ها چشم نمى‌دوختند كه خداوند دشمنان خويش را از آنها نصيب داده است و قدر دنيا در پيش چشمشان، از آنچه پا بر آن مى‌نهند، كم‌تر مى‌نمود و از شناخت خدا لذّت مى‌بردند؛ همانند لذّت كسى كه در باغ‌هاى بهشتى همراه اولياى الهى است.» (الفروع من الكافى‌، ٨/ ٢٤٧)

امكان و حدود شناخت خدا:

انسان از نيروهاى عقلى و فطرى و ابزارهاى درونى شناخت خداوند بهره‌مند است و از آن سو نيز پيامبران الهى او را در اين راه مدد مى‌رسانند و بدين كار وامى‌دارند.

اين بهترين دليل براى امكان شناخت خدا است. با اين همه، وجود خداى متعال را حدّ و مرزى نيست و بدين روى، دست ادراكات بشرى از احاطه به او كوتاه است.

انسان را توان آن نيست كه به كنه ذات و صفات خداوند راه يابد و برخى روايات بزرگان معصوم (ع) نيز بدين حقيقت اشارت برده‌اند؛ همانند روايتى كه پيامبر اسلام ٦ مى‌فرمايد: «خداوندا! آن سان كه مى‌شايد، تو را نشناختم و به عبادت تو نپرداختم.» (مرآة العقول‌، ٨/ ١٤٦) نيز از امام سجّاد (ع) نقل است: «خِرَدهاى آدميان از راه يافتن به كنه جمال تو ناتوان‌اند.» (ميزان الحكمة، ٣/ ١٨٩٣) امّا چنين هم نيست كه خداوند راه شناخت خويش را بر انسان بسته باشد؛ چنان كه در روايتى از امام على (ع) آمده است كه خداوند متعال، عقل آدمى را بر نهايت اوصاف خويش آگاه نساخته است؛ امّا او را چنان نيز از آن محروم نساخته است‌