فرهنگ شیعه - خطيبي کوشکک، محمد و همکاران - الصفحة ٣٣٨ - 2 خوراكىها و نوشيدنىها
اخروى ملحدان، منافقان و فاسقان است.
خداوند حكيم آدمى را براى بندگى خويش آفريده و به او توان انتخاب و اختيار بخشيده است. كسانى كه از روى اختيار راه بندگى در پيش گيرند، به كمال مىرسند و در آن سراى، از نعمتها و پاداشهاى بيكران الهى بهره مىبرند؛ امّا كسانى كه از بندگى خدا روى برتابند و راه زشتكاران و گناه و نافرمانى در پيش گيرند، از تقرّب به خدا باز مىمانند و دچار خشم و غضب و كيفر الهى مىشوند. اينان در عالم برزخ و محشر و آخرت، گرفتار كيفر عقايد و رفتارها و اعمال خويش خواهند بود.
همان سان كه معاد، روحانى و جسمانى است، كيفر و پاداش نيز هم روحانى است و هم جسمانى:
[عذاب روحانى و عذاب جسمانى]
الف. عذاب روحانى:
مراد، مجموعهاى از كيفرها است كه روح و جان آدمى را مىآزارند. اين كيفرها به ظاهر اثرى مستقيم بر جسم نمىنهند. نيز محتمل است كه بر روح و جسم- هر دو- اثر نهند. برخى از كيفرهاى روحانى عبارتاند از: غم و اندوه جانكاه و حسرت بىپايان (حج/ ٢٢)، سرزنش خداوند (مؤمنون/ ١٠٧ و ١٠٨)، رسوايى و بىپناهى (آل عمران/ ١٩٢)، شماتت خازنان دوزخ (مؤمن/ ٤٩ و ٥٠)، نعره وحشتناك و خشمآلود دوزخ (فرقان/ ١٢)، مواجهه با فرشتگان خشن و سختگير (تحريم/ ٢) و گفتوگوى آزاردهنده و حسرتزا با بهشتيان (اعراف/ ٤٤).
ب. عذاب جسمانى:
كيفرهايى كه مستقيم بر جسم آدمى فرود مىآيند، چند دستهاند:
١. عذابهاى بدنى سخت و دردآور:
از برخى آيات قرآنى برمىآيد كه عذاب دوزخ چنان دردآور و جانكاه است كه گناهكار حاضر است فرزندان و همسر و خويشان و همه زمينيان را فدا كند و در برابر، از عذاب رهايى يابد (معارج/ ١٤- ١١). نيز در قرآن آمده است كه هيچ كس را همچون او به بند نمىكشند و عذاب نمىدهند (فجر/ ٢٥ و ٢٦).
٢. خوراكىها و نوشيدنىها:
از سختترين عذابهاى جسمانىِ دوزخيان، خوردن و نوشيدن است. آنان بر اثر خوردن و آشاميدن آنچه برايشان فراهم شده است، به سختى دچار درد و رنج مىشوند. از آن خوردنىها و آشاميدنىها است: زقّوم يا