آنها را «شرك جلى» گويند. برخى مراتب ديگر شرك بسيار پنهانى‌اند و به آسانى پيدا نمى‌شوند و از ميان نمى‌روند. از آيات قرانى نيز بر مى‌آيد كه ايمان بسيارى از مردمان به شرك آلوده است (يوسف/ ١٠٥؛ الميزان‌، ١١/ ٢٧٣). اين مرتبت از شرك را «شرك خفى» مى‌نامند. پيامبر اسلام ٦ درباره همين شرك است كه فرموده است:

«شرك در امّت من پنهان‌تر است از مورى كه شب تاريك بر سنگى سياه راه مى‌رود.» (ميزان الحكمة، ٢/ ١٤٣٨) برخى گونه‌هاى شرك خفى عبارت‌اند از:

١. شرك در توحيد افعالى:

بدين معنا است كه آدمى در همان حال كه خويش را به توحيد افعالى پاى‌پند مى‌پندارد، آثار را به علل و اسباب طبيعى نسبت مى‌دهد.

٢. شرك در توحيد عملى:

هر گونه پيروى از آفريدگان، اگر به رضاى خدا نباشد، گونه‌اى شرك است؛ همانند پيروى از هواهاى نفسانى، شياطين، ستمگران و حاكمان جور (ميزان الحكمة، ٢/ ١٤٣٨).

٣. شرك در توحيد عبادى:

به معناى آن است كه انسان در عبادت رياكارى كند. هر چند ريا موجب بطلان عمل است و از گناهان بزرگ محسوب مى‌شود، باعث زوال ايمان نمى‌گردد.

٤. شرك در توحيد صفاتى:

اين گونه شرك خفى تنها ميان دانشمندان و انديشه‌مندان رواج دارد.

متكلّمان اشعرى بدين گونه از شرك مبتلايند. اين شرك نيز موجب خروج از اسلام نمى‌شود (مجموعه آثار استاد مطهّرى‌، ٢/ ١٢٣).

٥. شرك در توحيد افعالى:

معتزله، كه علل و اسباب طبيعى را در تأثير مستقل مى‌پندارند، به شرك در توحيد افعالى دچارند (مفاهيم القرآن‌، ١/ ٣٠١).

***

تورات: كتاب آسمانى حضرت موسى (ع)

كتابى را گويند كه بر حضرت موسى (ع) پيامبر بزرگ بنى اسرائيل نازل شده است.

«تورات» كلمه‌اى عبرى است به معناى شريعت و قانون (تفسير نمونه‌، ٢/ ٣١٠).

توراتى‌ كه اينك در دست يهوديان است، مجموعه‌اى است از اسفار پنج‌گانه كتب سى و نه گانه عهد عتيق، بر همه كتب‌ عهد عتيق‌ نيز گفته مى‌شود. اين نام هجده بار در قرآن كريم آمده است. قرآن با تعابير ديگرى همچون «الواح» نيز از تورات‌ ياد كرده است. آنچه قرآن بدان اشارت برده است، غير از تورات‌ كنونى است. بنابر