فرهنگ شیعه - خطيبي کوشکک، محمد و همکاران - الصفحة ٣٥٤ - شبهههاى غيبت
فلسفه غيبت:
در روايات علل گوناگونى براى غيبت بيان شده است؛ امّا علّت حقيقى غيبت، تا زمان حضور روشن نخواهد شد (كمالالدّين، ٢/ ٤٨٢).
برخى از عللى كه در روايات آمدهاند، عبارتاند از: الف. بيم از كشته شدن: بنابراين روايات، يكى از دلايل غيبت امام (ع) اين است كه دشمنان در پى كشتن اويند. در تاريخ نيز آمده است كه بنى عبّاس از روايات اسلامى فهميده بودند كسى در خاندان پيامبر ٦ به دنيا مىآيد كه حكومت ستمكاران را نابود مىكند. از اين رو در پىاش بودند تا او را بيابند و بكشند. ب. به گردن نداشتن بيعت: از مصالح غيبت، اين است كه امام مهدى (ع) ناچار نمىشود پيش از ظهور، از راه تقيّه (تقيّه)، با زمامداران و حاكمان بيعت كند. از اين رو، وقتى ظهور مىكند، بيعت كسى بر گردنش نيست (همان، ٤٨١/ ٢- ٤؛ امامت و مهدويّت، ٢/ ٣٥٠). ج. آماده كردن و آزمودن شيعيان: در برخى روايات آمده است كه آماده نبودن شيعيان و اختلاف آنان با يكديگر موجب مىشود غيبت امام (ع) طولانى گردد. در اين روزگار، شيعيان آزموده مىشوند (بحارالانوار، ٥١/ ٢٢٢ و ٥٢/ ١١٠ و ١١١؛ الاصول الكافى، ٢/ ٢٧١).
شبهههاى غيبت:
مخالفان شيعه، از آغاز غيبت تاكنون، مسئلهها و شبهههاى فراوانى را درباره غيبت ساخته و پرداختهاند.
در برابر، دانشمندان شيعه كوشيدهاند به آنها پاسخ دهند. برخى از مهمترين شبههها عبارتاند از: الف. شيعيان معتقدند كه امام معصوم، نقشى بسيار حياتى در هدايت جامعه اسلامى و مسلمانان دارد. حال، چگونه ممكن است چنين كسى غايب شود؟ (مصنّفات الشيخ المفيد، ٣/ ١١٥- ١١٣) براى يافتن پاسخ اين مسئله، بايد به عقيده شيعه درباره جايگاه امام معصوم در جهان بنگريم. شيعيان معتقدند كه امامت مراتبى دارد و حكومت، قضاوت و بيان معارف و تعاليم الهى، تنها از مراتب ظاهرى امامت است. امامت داراى مرتبهاى باطنى نيز هست. امام (ع) بر اساس ولايت باطنى است كه سبب بقاى جهان و نزول بركات الهى مىشود و هدايت معنوى و باطنى مؤمنين را برعهده مىگيرد (مجموعه آثار شهيد مطهّرى، ٤/ ٨٤٩- ٨٤٥؛ شيعه در اسلام، ١٥٢).