و به ويژه انسان از مهم‌ترين عوامل ايمان است. قرآن كريم نيز در آيات پرشمارى، انسان را به انديشه در هستى و از جمله خود، فراخوانده است (آل عمران/ ١٩٠ و ١٩١؛ غاشيه/ ٢٠- ١٧؛ عبس/ ١٩- ١٧؛ فصّلت/ ٥٣؛ طارق/ ٨- ٥). مطالعه تاريخ زندگى گذشتگان و سرگذشت ملل مختلف نيز مى‌تواند ايمان به خدا و معاد و نبوّت را در جان انسان بنشاند و از اين رو است كه آيات بسيارى از قرآن، انسان‌ها را بدين كار دعوت مى‌كنند (روم/ ٩- ٧؛ قصص/ ٣٨ و ٤٠).

ب. تدبّر در قرآن و سنّت:

مراد، انديشيدن درباره آيات و آموزه‌هاى قرآنى، احاديث و سيره پيامبر اسلام ٦ و جانشينان معصوم او (ع) است. به گواهى تاريخ، بسيارى كسان از گذر شنيدن آيات قرآن و تأمّل در كلام الهى و سخنان و سيره پيشوايان اسلام، از گمراهى و تباهى رهيده‌اند و به هدايت و ايمان راه يافته‌اند.

ماجراى فضيل عياض، پادشاه حبشه و بشر حافى از نمونه‌هاى اين حقيقت است.

ج. سختى‌ها و مصيبت‌ها:

به همان پايه كه رفاه و عيش و نوش و تن‌پرورى، آدمى را از بندگى خدا و تعاليم انبيا و حقيقت باز مى‌دارد، سختى‌ها و مصيبت‌ها و زلزله و جنگ و طوفان و ... آدمى را به سوى خدا مى‌كشاند و غبار غفلت از فطرت او بر مى‌گيرد و دفينه ايمانش را آشكار مى‌سازد. در قرآن كريم نيز آياتى بر اين حقيقت اشارت برده‌اند. بنابر آيات قرآنى، خداوند امّت‌ها را به رنج و زيان مى‌اندازد تا به خود آيند و در پيشگاه او به تضرّع و لابه افتند و ايمان در جانشان پاى گيرد (انعام/ ١٤٢؛ اعراف/ ٩٤؛ بقره/ ١٥٥).

د. تبليغ دينى:

يعنى فراخواندن مردم به دست و زبان به سوى ايمان و درستكارى.

بنيان رسالت پيامبران بر اين بوده است كه مردم را به توحيد و معاد فراخوانند و از حقايق دينى آگاهشان سازند. تبليغ وسيله‌اى كارساز براى بالندگى ايمان است.

ايمان به حقايق دينى در جان و فطرت انسان جاى دارد و اگر تبليغ به گونه‌اى درست و پخته و از سر اخلاص انجام گيرد، اثرى به سزا در احياى ايمان دارد. قرآن كريم نيز بر اين حقيقت مُهر تأييد مى‌نهد و مى‌فرمايد: «اى پيامبر! بگو: روش من و پيروانم اين است كه آگاهانه مردمان را به سوى خدا بخوانيم و خداوند از هر عيبى منزّه است ....» (يوسف/ ١٠٨)