مى‌جويند (به عنوان نمونه: صافات/ ٩٥ و ٩٦؛ فاطر/ ٣). در برابر اينان، اماميّه بر اين باور است كه فعل بنده، بى واسطه، مخلوق خود او است و با واسطه، مخلوق خداوند است. خداوند، جهان را آفريد و براى هر پديده‌اى سببى برنهاد و براى هر سببى، سببى ديگر آفريد. همه اسباب و علل بدو مى‌انجامند (گوهر مراد، ٣٢٦- ٣٣٠).

حديث «لا جَبْرَ وَلا تَفْويضَ وَ لكِنْ أمْرٌ بَيْنَ امْرَين.» (بحارالانوار، ٥/ ١٧) نيز بر همين حقيقت ناظر است.

د. اراده بارى تعالى:

اشاعره براى نگاهداشت توحيد در خالقيّت بر آن رفته‌اند كه اراده خداوند به همه مخلوقات تعلّق مى‌گيرد (تلخيص المحصّل‌، ٣٣٤). در باور شيعه، تعلّق اراده بارى تعالى همانند تعلّق قدرت و خالقيّت الهى به همه ممكنات است. اراده خداوند بر اين تعلّق يافته است كه هر مسبّبى از سبب خاصّ خود- با آن ويژگى‌ها كه سبب دارد- صادر شود؛ مثلًا در باب افعال انسان، اراده بارى تعالى بر اين تعلّق يافته است كه فعل انسان از روى شعور و اختيار از او صادر شود (فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى‌، ١/ ١٢٩).

ه. رؤيت خداوند در آخرت:

اشاعره معتقدند كه مؤمنان به روز قيامت خداوند را مى‌بينند (الفرق بين الفرق‌، ٣٣٥ و ٣٣٦).

نظريّه اماميّه آن است كه رؤيت خدا با چشم ظاهر ممكن نيست. اين حقيقت را عقل و قرآن و حديث تأييد مى‌كنند (اوائل المقالات‌، ٢٣ و ٢٤).

و. تكليف به مُحال:

بنابر باورهاى اشاعره، بر خداوند روا است كه بندگان را به مُحال تكليف كند. آنان براى اثبات اين مدّعا به آياتى همانند آيه ٢٠ سوره هود تمسّك مى‌جويند. بدين‌سان، خداوند مى‌تواند آدمى را به كارى مأمور كند كه از توان او بيرون است (الملل والنّحل‌، ١/ ٩٦).

در برابر، اماميّه معتقد است كه تكليفِ ما لا يُطاق، قبيح است و كار قبيح از خداوند حكيم سر نمى‌زند. (الاقتصاد، ٦١). افزون بر حكم عقل، قرآن كريم (به عنوان نمونه:

اعراف/ ٤٢) و روايات بزرگان معصوم (ع) نيز بر اين حقيقت گواهى مى‌دهند. (ر. ك.

ميزان الحكمة، ٣/ ٢٧٢٨؛ فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى‌، ١/ ١٣٣- ١٤٢).

ز. حُسن و قبح عقلى:

اشاعره عقل آدمى را در آن مَرتَبت نمى‌دانند كه حُسن و قبح اشياء را دريابد و اصلح را از غير اصلح‌