كل‌نگر به جهان نظر كند و اجزاى جهان را جدا از يكديگر نينگارد، مجموعه آنها را خير محض مى‌داند (همان، ١٦٦؛ قلمرو دين‌، ٧٥؛ عدل الهى از ديدگاه امام خمينى‌، ١٣٥). ٨. پاره‌اى از شرور ساخته و پرداخته اراده انسانى‌اند؛ همانند شرور اخلاقى، اقتصادى و حتى زيست‌محيطى. ٩. برخى وقايع كه آدمى آنها را خوش نمى‌دارد و در زمره شرور بدانها مى‌نگرد، شر نيستند؛ همانند مرگ كه اگر پايان زندگى انسان شمرده شود، شرّ است و اگر تولّدى ديگر فرض گردد و دريچه‌اى براى ورود به جهانى فراخ‌تر و بهتر، خير محض است (مجموعه آثار، ٦/ ٢٠٤؛ قلمرو دين، ٧٥).

***

شبهه آكل و مأكول: شبهه‌اى براى ردّ معاد جسمانى‌

بنابر تعاليم و معارف اسلامى، وقتى رستاخيز مى‌گردد، مردگان زنده مى‌شوند و در دادگاه داورى الهى حضور مى‌يابند تا بازخواست شوند. هيچ مسلمانى در اين آموزه دينى- كه معاد نام دارد- شك ندارد، ليكن از ديرباز اين مسئله مطرح بوده است كه آيا انسان در قالب همين بدن مادّى دنيايى زنده مى‌شود يا بدنى ديگر در كار خواهد بود. برخى معقتدند كه ممكن نيست بدن دنيايى دوباره تشكيل شود و براى اثبات مدّعاى خود، شبهه‌ها و مسئله‌هايى ساخته‌اند كه از آن جمله است شبهه آكل و مأكول. فرض شبهه بر اين است كه بدن انسان را حيوان يا انسانى ديگر بخورد و بدن خورده شده، جزء بدنِ خورنده گردد.

خورده شدن به يكى از دو طريق انجام مى‌گيرد: الف. مستقيم: در اين فرض بدن را حيوان يا انسانى مى‌خورد. ب. غير مستقيم: در اين فرض، بدن انسان در خاك تجزيه مى‌شود و با گذشت زمان به ريشه گياهان جذب مى‌گردد و مبدّل به جزئى از ميوه گياهان مى‌شود و اين ميوه را حيوان يا انسانى مى‌خورد. شبهه‌كنندگان معتقدند كه در هر دو فرض، بدن انسان نمى‌تواند در روز رستاخيز دوباره تشكيل شود؛ زيرا تبديل به بدن كسى ديگر شده است (دائرة المعارف بزرگ اسلامى‌، ١/ ٥٢٥). به عقيده دانشمندان شيعه، معاد انسان، هم جسمانى است و هم روحانى (معاد) و پاسخ آنان به شبهه آكل و مأكول اين است:

١. در هر سلول بدن انسان، قوّه‌اى وجود