فرهنگ شیعه - خطيبي کوشکک، محمد و همکاران - الصفحة ١٦٠ - د زندگى اجتماعى
الف. حكمت الهى:
اين برهان بر سه مقدّمه استوار است: ١. هدف از خلقت، تكامل انسان (از راه افعال اختيارى) است. ٢. تكامل انسان بدون شناخت ممكن نيست. ٣. شناختِ حاصل از عقل و حس كافى نيست. نتيجه اين مقدّمات عبارت است از: راهى ديگر براى رسيدن به تكامل لازم است و آن، وحى و بعثت پيامبران است (آموزش عقايد، ٧٧).
ب. تعليم الهى:
اين برهان را دو مقدّمه است: ١. آگاهى حاصل از عقل و حس بسيار محدود است و نمىتوان به واسطه آن به اسرار و عوامل كمال و سعادت دست يافت. ٢. همين دانش و آگاهى محدود نيز در معرض اشتباه و خطا است.
انديشهمندان و دانشمندان همواره در بسيارى مسائل در اختلاف بودهاند و اين گواهى است بر خطاپذيرى دانش بشرى.
از اين رو، انسان براى نيل به هدف متعالى خلقت، نيازمند راه و راهنماى معصوم است و اين تنها از گذر بعثت پيامبران و ارتباط با مبدأ جهان حاصل مىآيد (درسهايى از علم كلام، ٢/ ١٢٠؛ الالهيّات، ٢/ ٣١).
ج. تربيت الهى:
براى تربيت و تهذيب انسان، تنها آگاهى- هر چند وحيانى- كافى نيست. تهذيب نفوس بيشتر بر رفتار مربّى و راهبر انسانى استوار است. بدين سان، افزون بر آگاهى حاصل از وحى، مربّى و الگوى انسانى لازم است تا در جان آدميان نفوذ كند، اعتماد آنان را به خويش برانگيزد و راهشان نمايد و چنين راهبرى جز از گذر ارتباط با خداوند در دسترس نيست (الالهيّات، ٢/ ٣٧؛ درسهايى از علم كلام، ٢/ ٢١٢).
د. زندگى اجتماعى:
انسان به دليل فطرت خويش، به صورت اجتماعى زيست مىكند و زندگى اجتماعى نيازمند قوانين است تا غريزه خودخواهى و جلب منافع، اعضاى جامعه را به نزاع و كشمكش نكشاند و زندگى اجتماعى را به چالش نيندازد. تنها قوانينى مىتوانند نزاع و تزاحم منافع را از ميان بردارند و سعادت و كمال انسانها را برآورند كه نيازهاى اصيل انسان را بشناسند و ويژگىهاى فطرى او را در نظر آورند. وضع اين قوانين از توان بشرى بيرون است؛ زيرا تنها خداوند متعال به تمام حقيقت انسان و اسرار و