معصوم (ع) بسيار آن را نكوهش كرده‌اند، تفسير به رأى است. تفسير به رأى آن است كه براى تأييد نظر خويش، آيات قرآن را به نفع آن برگردانند و به تفسير و تأويل كشند. رواياتى كه تفسير قرآن را روا نشمرده‌اند، بدين شيوه نظر دارند نه مطلق تفسير. نخستين مفسّر قرآن، خداوند است (القيامة، ١٩) و سپس، پيامبر اسلام (نحل/ ٤٤) و آن گاه خود قرآن؛ زيرا آيات قرآن معناى يكديگر را بازمى‌نمايند و به تفسير مى‌كشند. بنابر روايات معتبر، عترت پيامبر (ع) نيز از مفسّران راستين قرآن‌اند (دائرة المعارف تشيّع‌، ٤/ ٤٦٩). بدين سان، نهى از تفسير قرآن، طريقه ناصواب تفسير را نشانه گرفته است نه تفسير را (الميزان‌، ٣/ ٧٦).

تقسيم‌بندى‌هاى تفسير:

تفسير قرآن به لحاظهاى گوناگون، تقسيماتى پذيرفته است؛ از جمله تفسير روايى، عرفانى، كلامى، فقهى، ادبى، قرآن به قرآن، موضوعى و ... (ر. ك. كتاب‌شناسى تفاسير قرآن كريم‌، ١٢).

تاريخ تفسير قرآن:

طبقات مفسّرين اهل سنّت با طبقات شيعيان متفاوت است. اين تفاوت از آنجا پديد مى‌آيد كه اهل سنّت روايات صحابه و تابعين را داراى حجّيّت مى‌دانند و در تفسير قرآن از آنها بهره مى‌برند. نيز برخى مفسّران اهل سنّت ذوق ادبى، عرفانى و فقهى خويش را در تفسير ملحوظ مى‌دارند. در برابر، شيعيان، به آراى صحابه و تابعين حجّيّت نمى‌دهند مگر با روايت بزرگان معصوم (ع) تأييد شوند. بنابر ديدگاه شيعه، عترت پيامبر ٦ در تفسير قرآن مانند خود آن حضرت داراى حجّيّت است. بدين روى، تنها رواياتى را در اين باره معتبر مى‌شمارند كه از پيامبر اسلام ٦ يا امامان معصوم (ع) نقل شده‌اند (قرآن در اسلام‌، ٤٣- ٥١).

شيعيان بر آن‌اند كه براى نخستين بار، امام على (ع) بود كه در خطبه‌ها و موعظه‌هاى خويش آيات قرآنى را به تفسير درآورد.

گاه نيز از آن حضرت درباره آيات مى‌پرسيدند و ايشان به تفسير آنها مى‌پرداخت (سير تطوّر تفاسير شيعه‌، ٣٠- ٢٨؛ دائرة المعارف تشيّع‌، ٢/ ٣٣٤). پس از امام على (ع) مفسّران ديگرى ظهور كردند و آثارى فراوان از آنان بر جاى ماند؛ از آن جمله است: تفسير ابن عبّاس در قرن اوّل؛ تفسير عبدالله بن مسعود در قرن ٢، تفسيرهاى منسوب به امام باقر (ع) و امام‌