پاسخ را مى‌توان در انديشه‌هاى يونان قديم بازيافت، حكماى مسلمان آن را پرورانيده و شكلى نو بدان بخشيده‌اند و پژوهش‌هايى عالمانه درباره‌اش سامان داده‌اند (مجموعه آثار شهيد مطهرى‌، ١/ ١٤٩؛ عدل الهى از ديدگاه امام خمينى‌، ١٥٦).

٢. شرور نسبى‌اند و شرّ مطلق در عالم وجود ندارد؛ چنان كه مولوى، عارف نامدار مسلمان به زبان شعر گفته است: زهر مار، آن مار را باشد حيات/ ليك آن مر آدمى را شد ممات/ پس بد مطلق نباشد در جهان/ بد به نسبت باشد اين را هم بدان (مثنوى معنوى‌، دفتر چهارم/ ٢١٧؛ ر. ك.

مجموعه آثار شهيد مطهّرى‌، ١/ ١٥٣؛ قلمرو دين‌، ٧٤). ٣. خير و شرّ در جهان به هم آميخته‌اند. جهان، واحدى تجزيه‌ناپذير است و اجزاى آن همانند اعضاى يك پيكرند. از اين رو، كنار رفتن برخى بخش‌ها از آن، به نابودى ديگر بخش‌ها مى‌انجامد؛ همان سان كه ابقاى آنها عين ابقاى همه است. نه تنها عدم‌ها از وجودها، و وجودهاى نسبى از وجودهاى حقيقى جدايى نمى‌پذيرند، وجودهاى حقيقى نيز از هم تفكيك نمى‌توانند شد.

بنابر اين، شرور هرگز از خيرات جدا نمى‌شوند (مجموعه آثار شهيد مطهّرى‌، ١/ ١٦٥). ٤. هر چند شرور فراوانى در جهان يافته مى‌شوند، خيرات بيش‌تر از آنهايند؛ زيرا اگر جز اين بود، جهان روى به نابودى مى‌نهاد. پايدارى عالم طبيعت گواه بر فزونى خيرات است (قلمرو دين‌، ٧٥).

٥. شرور مقدّمه خيرات‌اند. سختى‌ها، گرفتارى‌ها، مصائب و ... سهمى بنيادى در پرورش و تكامل علمى، عملى، معنوى و ... انسان دارند. شرور سه كاركرد سازنده دارند: يكى آنكه وجود بدى‌ها و زشتى‌ها در پديد آمدن مجموعه زيبايى‌هاى جهان ضرورى است. دوم آنكه زيبايى‌ها، زيبايى خويش را وامدار زشتى‌هايند. سوم آنكه بدى‌ها و زشتى‌ها، مقدّمه خوبى‌ها و زيبايى‌هايند. قرآن كريم نيز بر اين حقيقت اشارت برده و فرموده است: «يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ يُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ» (حج/ ١٦١؛ لقمان/ ٢٩؛ فاطر/ ١٣؛ حديد/ ٦؛ مجموعه آثار شهيد مطهرى‌، ١/ ١٧٤). ٦. اراده خداوند اوّلًا و بالذّات به خير تعلّق مى‌يابد و ثانياً و بالعرض به شرور. بدين سان، شرور، بالذّات، متعلّق اراده الهى نيستند (ر. ك.

همان). ٧. تصوّر وجود شرّ در جهان، ناشى از جزءنگرى است. اگر كسى با ديد