حاكم يا كسى ديگر مى‌بندند تا به گونه خاص يا عام از او فرمان برند (لسان العرب‌؛ النهاية، ذيل واژه «بيع»؛ الالهيّات‌، ٤/ ٦٣، تفسير نمونه‌، ١/ ٥١٧؛ نظام الحكم فى الشّريعة، ١/ ٢٧٣؛ انديشه سياسى در اسلام معاصر، ٢٩).

تاريخچه بيعت در اسلام:

نخستين بيعت در اسلام «بيعة العشيرة» نام دارد كه در سال سوم بعثت در ماجراى يوم الدّار (آية الإنذار) انجام گرفت. در اين روز، على (ع) با پيامبر ٦ بيعت كرد (تاريخ طبرى‌، ٢/ ٣١٩؛ مناقب آل ابى‌طالب‌، ٢/ ٢١).

بيعت مهمّ ديگر، دو بيعت عقبه در سال‌هاى ١٢ و ١٣ بعثت است. اين دو بيعت، به ويژه بيعت دوم، زمينه هجرت پيامبر ٦ به يثرب را فراهم ساختند (بحارالانوار، ١٩/ ٢٣؛ تاريخ طبرى‌، ٢/ ٣٦١).

پس از هجرت نيز بيعت‌هايى صورت پذيرفتند؛ از جمله بيعت مسلمانان با پيامبر ٦ هنگام حركت به سوى حديبيه.

قرآن كريم از اين بيعت با عنوان «بيعت با خدا» ياد كرده است (فتح/ ١٠ و ١٨). بيعت بعدى، در ماجراى فتح مكّه به سال ٨ هجرى است كه قرآن كريم از اين بيعت نيز سخن گفته است (ممتحنه/ ١٢) و كتب تفسير و حديث و تاريخ، آن را «بيعة النّساء» نام كرده‌اند (وسائل الشّيعة، ١٤/ ١٥٢؛ تاريخ طبرى‌، ٣/ ٦١). برخى منابع، واپسين بيعت روزگار پيامبر ٦ را بيعت مسلمانان با على (ع) در ١٨ ذى‌الحجّه سال ١٠ هجرى دانسته‌اند. موضوع اين بيعت، ولايت و خلافت على (ع) بوده است (بحارالانوار، ٣٧/ ١٣٣، ١٤٢، ٢٠٢، ٢٠٣ و ٢١٧). رسم بيعت پس از پيامبر ٦ همچنان بر جاى ماند و به صورت سنّتى سياسى درآمد.

چون كسى با هر وسيله‌اى به خلافت مى‌رسيد، گروهى خاص يا عام با او بيعت مى‌كردند. آغاز بيعت‌هاى اينچنين را مى‌توان ماجراى سقيفه دانست (مروج الذّهب‌، ٢/ ٣١٢ و ٣٤٠؛ الفقه الاسلامى و أدلّته‌، ٦/ ٦٩١- ٦٨٩).

بيعت با امامان شيعه (ع):

هر چند مسلمانان در ماجراى غدير خم با على (ع) بيعت كرده بودند، امّا آنچه در سقيفه روى داد، نگذاشت آنان بر بيعت خويش پايدار و وفادار بمانند. پس از مرگ عثمان، بارى ديگر در مدينه با پاى‌فشارى بسيار، دست على (ع) را به عنوان خليفه فشردند و پس از شهادت آن حضرت با فرزندش امام حسن (ع) بيعت كردند (تاريخ طبرى‌، ٤/ ٨ و ٥/ ١٥٨؛ مروج الذّهب‌، ٢/ ٣٥٨).