اساسا حاكميت مردم و احترام به حق مردم در تعيين سرنوشت در قالب‌هايى مختلفى مى‌تواند مطرح شود كه به برخى از آنها اشاره مى‌گردد. در ضمن نظرات مقام رهبرى نيز شواهد مستندى است و به تأكيدات ايشان بر ملاحظه مردم به عنوان منبع مهم قدرت و قالب رقابتهاى مهم و كنترل زمامداران توسط مردم، اشاره خواهد شد.
يك. انتخاب زمامداران به دست مردم: بهترين شيوه براى به رسميت شناختن حق مردم در تعيين سرنوشت اين است كه در قانون اساسى ساختار به‌گونه‌اى طراحى شود كه حاكمان به صورت دوره‌اى و توسط راى مردم انتخاب شوند.
«يكى از مشخصات نظامى مردم سالار آن است كه زمامداران از ميان مردم برخيزند. هرگاه قدرت سياسى به اتكاى آراى عمومى، در اختيار زمامداران قرار گيرد و زمامداران به صورت حاكميت مردم ظهور كند، اين اميد وجود دارد كه حكومت به شيوه‌هاى آزاد و دموكراتيك عمل كند كه در آن، حداكثر آزاديها براى نيل به اهداف فردى و اجتماعى منظور شود.» «١» اما در صورتى‌كه مردم از اين حق محروم باشند، حاكميت زمامداران به استبداد مى‌گرايد و آنها توجهى به حقوق آزاديهاى مردم نخواهند كرد.
حضرت امام خمينى (ره) با تاكيد بر لزوم تعيين حق سرنوشت مردم از طريق مشاركت سياسى فعال در كليه امور مى‌فرمايد:
اين ملت، يعنى هر ملتى حق دارد سرنوشت خود را تعيين كند، از حقوق بشر است. در اعلاميه حقوق بشر هر كسى هر ملتى خودش بايد سرنوشت خودش را تعيين كند، ملت ما هم الآن هم ايستاده‌اند مى‌خواهند سرنوشت خودشان را تعيين كنند. «٢» حضرت آيت‌الله خامنه‌اى چه در دوران رياست جمهورى و چه در دوره رهبرى همواره اهميت خاصى براى مردم قائل است و معتقد است كه نقش‌هاى اصلى را بايد به مردم سپرد.
در كشور ما، انقلاب از روز اول، همه نقش‌ها در همه‌ى امور را به مردم داده است. يعنى مجلس را- كه محل قانونگذارى است- مردم تشكيل مى‌دهند و نمايندگان مردم به آن‌جا مى‌روند و هيچ كس هم حق ندارد نماينده‌اى را به مردم تحميل كند. يك نفر نماينده هم از اين دويست و هفتاد نفر، بدون آراى مردم به مجلس نمى‌آيد. رئيس جمهور را- كه مجرى امور و مدير و رئيس اداره‌