عنصر در قالب اجتهاد صحيح ارائه داد و با اين كار بنيان استوارى را در حوزه فقه شيعه بنا نهاد كه الگوى فقيهان پس از خود بوده است:
بناى رفيعى كه فقها و متكلمين شيعه در طول ده قرن گذشته برافراشته و گنجينه بى‌نظيرى كه از آثار علمى خود پديد آورده‌اند، همه بر روى قاعده‌اى است كه شيخ مفيد با اين سه بعد جهاد علمى خود پى افكنده است. «١» روشى كه شيخ مفيد براساس آن در حوزه فقه شيعه را از مكتب اهل سنت متمايز نمود، در عين احترام گذاردن به روايات، و استفاده از آن در استنباط، روشى عقلانى بود و تركيبى كه مبتنى بر استفاده از اين دو عنصر بود روش استنباطى بود كه از دو سو راه را بر افراط بسته و به اعتدال انجاميده بود و در عين حال از استفاده از مؤلفه‌هايى چون قياس كه در مكتب اهل سنّت استفاده مى‌شود بى‌نياز نموده بود. «٢» ٣. عصر فقيهان جديد پس از آنكه اخباريون به مدت دو قرن بر حيات فكرى فقه شيعه سايه افكندند و در اين مدت چراغ اجتهاد شيعه رو به افول مى‌نمود، در سايه تلاش‌هاى علمى و عملى فقيهان مكتب تجديد حيات اجتهاد، سيطره فكرى اخباريون بر جهان تشيع پايان يافت و عصر جديدى از اجتهاد آغاز شد. در اواخر قرن دوازدهم قمرى استاد وحيد بهبهانى كه زعامت اين مكتب را بر عهده داشت، با مبارزات و مباحثات علمى مستمر خويش فرهنگ و منطق اخباريگرى را تضعيف و علم اجتهاد و اصول را برافراشت و توازن مكتب اخبارى و اجتهاد را به نفع مكتب اجتهاد تغيير داد. اين مكتب در سالهاى بعد توسط فقيهانى چون صاحب جواهر و ملا مهدى و ملا احمد نراقى به كمال رسيده و با گذشت زمانى اندك، شيخ انصارى آنچنان بر اين تحول افزود كه تا به امروز نيز فقيهان از مكتب اين فقيهان بالاخص شيخ انصارى پيروى كرده و اين روش هم اكنون نيز روش غالب در حوزه فقه و اجتهاد شيعه محسوب مى‌شود. «٣» مشتركات مكتب قديم فقه: آنچه كه كل مكاتب قديم را با يكديگر مشترك مى‌گرداند اين است كه اين مكاتب در عين تحول در حوزه فقه در تمامى دوازده قرن گذشته، «٤» در فردى بودن قالب اجتهاد و استنباط با يكديگر اشتراك دارند.