الف. آگاهى، فهم و تحليل سياسى؛ آيت الله خامنه‌اى بر ضرورت كسب دانش و بينش سياسى و تحليل حوادث از سوى مردم بسيار تأكيد داشته‌اند، ايشان بويژه تأثير اين بعد از فرهنگ سياسى را درباره وقايع دوران حكومت امام على (ع)، امام حسن مجتبى (ع) و حادثه كربلا به خوبى روشن مى‌كنند. «١» به عنوان نمونه درباره وقايع نهضت امام حسين (ع) مى‌فرمايند:
عوام كوفه تا ديدند يك نفرى با اسب و تجهيزات و اينها آمد، صورت خود را هم بسته، فكر كردند امام حسين (ع) است. رفتند گفتند: السلام عليك يابن رسول اللَّه. خاصيت آدم عامى اينجورى است.
آدمى كه اهل تحليل نيست، منتظر تحقيق نمى‌شود تا ديد يك نفرى با اسب و تجهيزات وارد شده، بدون اين كه يك كلمه حرف با او زده باشند، يكى مى‌گويد اين امام حسين (ع) است، همه مى‌گويند امام حسين (ع)، امام حسين (ع) و بنا مى‌كنند سلام كردن و احترام كردن. «٢» بر اين اساس رهبر انقلاب بويژه درباره نقش مهم بصيرت سياسى و فقدان آن در تحولات تاريخى تأكيد مى‌كنند و در فرهنگ سياسى اسلامى بعد بصيرت سياسى، قوه فهم و تحليل مسائل از نظر ايشان بسيار اهميت دارد، زيرا عمل بدون شناخت، حركت در بيراهه است و سرعت عمل، بيش از پيش انسان را از حقيقت دور مى‌كند:
العامل على غير بصيرة كالسائر على غير طريق، فلا تزيده سرعة السير الّا بُعداً. «٣» آيت اللَّه خامنه‌اى آگاهى و تحليل سياسى را براى مردم چون آب و هوا ضرروى مى‌دانند «٤» و نيز اين كه مردم بايد به حقوقشان واقف باشند:
اسلام مى‌گويد مردم بايد به حقوق خود واقف باشند. اميرالمؤمنين به هوشيار كردن مردم و آگاه ساختن آنها نسبت به حقوقشان اصرار عجيبى داشت. «٥» رهبر انقلاب اصولًا يكى از ويژگى‌هاى مهم يك نظام سياسى مردمى و تفاوت آن را نظام ديكتاتورى- ديكتاتورى با شمشير، نظامى گرى و استبداد و يا با حاكميت سرمايه- در همين بعد از فرهنگ سياسى يعنى آگاهى و فهم سياسى بر مى‌شمرند. «٦» ب. گرايش سياسى: در اين بعد از فرهنگ سياسى و علاقه به فعاليت‌هاى سياسى و مهم‌تر از آن جهت‌گيرى و تعيين خط مشى سياسى مهم است.
نگاه مثبت يا منفى نسبت به سياست و دخالت در آن، مهم شمردن حرفه سياست در اين بخش از فرهنگ سياسى متجلّى است.