عوامل تحول‌ تحول فقه شيعه على رغم استفاده از اجتهاد سنتى و روش استنباطى كه در طول ادوار عصر غيبت مورد استفاده قرار مى‌گرفت، در زمان حاضر ممكن بوده و در عين حال در گرو عواملى است كه ما درصدديم به برخى از آنها و البته با عنايت به كلمات مقام معظم رهبرى اشاره نماييم:
١. تحول در نگرش:
پس فقيه امروز علاوه بر شرايطى كه هزار سال پيش بايد يك فقيه مى‌داشت، لازم است شرط هوشمندى و هوشيارى و آگاهى از جامعه را داشته باشد والّا اصول و اركان اجتهاد و تفقه امروز با هزار سال پيش فرقى نكرده، اصول همان اصول است، يعنى يك نوع نگاه به كتاب و سنت لازم است براى فقيه تا بتواند احكام را استنباط كند و اگر نداشته باشد نمى‌تواند استنباط كند. «١» و اين امر مستلزم نوعى بازنگرى در تمامى ابواب فقهى از طهارت تا ديات است:
ما به بازنگرى در تمام ابواب و كتب فقهيّه احتياج داريم. شما بايد يك بار ديگر از طهارت تا ديات نگاه كنيد و فقهى استنباط كنيد براى حكومت كردن. ما مى‌خواهيم الان حكومت كنيم بر مبناى فقه اسلام. «٢» ٢. تحول در روش:
فقه سنتى ما خود پوياست و از آنجا كه بر مبناى اجتهاد است مشكلات را علاج و حوادث واقعه را پاسخ مى‌دهد. «٣» اما اين بدان معنا نيست كه اين روش نيز به بالاترين مرحله خود رسيده و قابليت پيشرفت ندارد، بلكه يكى از راه‌هايى كه به مدد آن مى‌توان فقه شيعه را متحول نمود، تحول در روشى است كه اينك نيز به كار مى‌رود:
همان روش فقاهتى كه قبلا عرض شد احتياج به تهذيب، نوآورى و پيشرفت دارد. بايد فكرهاى نوكار بكنند تا بشود كارايى آن را بيشتر كرد. «٤» اين (مسئله تأثير شرايط زمان و مكان در فتواى فقهى) يك چيزى است كه اگر فقهاى بزرگوار ما و فضلاى بزرگ در خصوص حوزه علميه قم بر روى آن تكيه كنند، ابواب جديدى از مسائل‌