در تبعيد بودند، به سمت فقه اجتماعى و فقه حكومتى و فقهى كه مى‌خواهد نظام زندگى ملتها را اداره كند و بايد پاسخگوى مسائل كوچك و بزرگ ملتها باشد، كشاندند. «١» مكتب فقهى كه امام خمينى، راهبرى آن را بر عهده دارد در عين حال كه از متد و آموزه‌هاى فقه سنتى بهره مى‌برد و به تعبير خود امام خمينى از مؤلفه‌هاى فقه جواهرى تبعيت مى‌كند، پويايى را به خود ضميمه كرده و با زمان‌شناسى دقيق و فهم صحيح پرسش‌هاى زمانه به تطور و تكامل رسيده است. اين معنا در روش استنباطى امام خمينى قبل از پيروزى انقلاب نيز به چشم مى‌خورد، اما در سالهاى اخير زندگى ايشان بسيار مورد تأكيد قرار گرفته و ايشان مؤلفه‌هاى زيادى را در اين قالب ارائه نمودند. توجه به عناصر زمان و مكان، مصلحت، فقه حكومتى و عنايت به واقعيت‌هاى اجتماعى در فرايند استنباط، در اين راستا قابل ارزيابى هستند:
فقاهت را به همان معناى پيچيده و ممتازى كه امام (ره) براى ما معنا مى‌كردند و به خصوص در بيانات دو، سه سال اخيرشان بر آن تأكيد داشتند، معنا مى‌كنيم، يعنى تركيبى از متد علمى و دقيق فقاهتى و به تعبير امام (ره) فقه جواهرى فقه صاحب جواهر، به معناى دقت و اتفاق كامل در قواعد فقهى و استنتاج منظم فروع از همان قواعدى است كه در فقه و اصول مشخص شده است.
اين فقاهت دو ركن دارد، كه ركن اول آن، اصول معتدل و قوى و آگاه به همه جوانب استنباط است و ركن دوم تطور فقه مى‌باشد و همان چيزى است كه امام در معناى اجتهاد و مجتهد و فقيه مى‌فرمودند و تأكيد داشتند كه مجتهد و فقيه بايد با ديد باز بتواند استفهام‌ها و سؤالهاى زمانه را بشناسد. «٢» از مؤلفه‌هاى عمده‌اى كه در مكتب امام خمينى بسيار مهم تلقى شده و كارساز مى‌باشد، لحاظ كردن واقعيت‌هاى اجتماعى و درك مسائل و فهم موضوعات با عنايت به اين واقعيت‌هاست كه راه را بر استنباط روزآمد و در عين حال كارآمد مى‌گشايد و مشكلات بيشترى را از جامعه حل خواهد كرد:
فقاهت به عنوان يك شيوه استنباط احكام الهى مورد قبول و تأييد امام بوده و الان هم هست و هميشه خواهد بود. نگاه به واقعيت اجتماعى و درك اين مسائل و فهميدن صورت مسئله تأثير زيادى در تبيين و پيدا كردن جواب مسئله دارد. «٣»