جريان دوم نقطه مقابل اين جريان (مكتب قميين)، و متكى به استدلال و به ظن غالب، متخذ و سرمشق گرفته از فقه سنى است و دو چهره معروف اين جريان حسن بن ابى عقيل العمانى و ابن جنيد اسكافى مى‌باشند. «١» ٢. مكتب بغداد (مكتب شيخ مفيد)
مكتبى كه شيخ مفيد بنيانگذار آن بود، در پس دو جريان موازى به وجود آمد كه يكى مكتب قم و رى و مكتب ديگر از آنِ آغازگران اجتهاد و استنباط بود. هر كدام از اين دو جريان با نوعى از اشكال مواجه بودند: مكتب قم از استنباط و اجتهاد مصطلح مرسوم تهى بوده، بيشتر جنبه جمع‌آورى روايات را داشت و در عين حال از فروع فقهى اندكى بهره مى‌برد. در جانب مقابل، فقيهانى چون ابن جنيد در استنباط خود گرچه از اجتهاد و استدلال بهره مى‌بردند اما مبتنى نبودن برخى از استنباطها بر آموزه‌هاى اهل بيت موجب صدور فتاواى شاذ و نادر از سوى آنها شده و شبهه تبعيت از مكتب اهل سنت را به همراه داشت. شيخ مفيد در عصر خود با عنايت به ضعف و اشكالاتى كه در اين دو مكتب وجود داشت و از سوى ديگر، ضرورت سامان دهى فقه شيعه به صورت متمايز و مستقل، درصدد تدوين مجموعه‌اى فقهى كه حاكى از مؤلفه‌هاى شيعه بوده باشد، برآمد:
پيش از شيخ مفيد دو جريان متفاوت در فقه شيعه وجود داشته است: يكى جريانى است كه فرد شاخص آن على بن بابويه (متوفى ٣٢٩) است و شايد بشود آن را جريان قميين ناميد ...
بديهى است فقاهت با اين كيفيت، ابتدايى و عارى از اسلوب فنى و پيچيده است و فروع مذكور در كتب فقهى اين جريان منحصر به فروع منصوص و محدود است و اين همان است كه طعن مخالفين به قلت فروع را متوجه فقه شيعه مى‌كرده است.» «٢» در جريان اول (قم و رى)، فتوا همان متن روايت است بدون تفريع و رد فرع بر اصل و بحث و مناقشه و نقد و استنتاج. اجتهاد به معناى مصطلح آن، در فقاهت دخالت و تأثيرى ندارد. «٣» در زمانى كه فقه شيعه هنوز شكل و قالب استانداردى به خود نگرفته بود و هر يك از مكاتب مدعى در ارائه شكل صحيح فقه و اجتهاد شيعه با اشكالاتى مواجه بودند، شيخ مفيد دست به كار بزرگى زد و شيوه‌اى مؤثر و در عين حال برآمده از آموزه‌هاى مكتب اهل بيت را تأسيس نمود كه بر اساس آن ضمن بهره‌ورى از عناصر عقل و روايات در جاى خود، تركيبى مناسب از اين دو