امام صادق عليه السلام فرمودند: از دو خصلت بپرهيزيد، چون به واسطه اين دو امر، افراد زيادى هلاك شده‌اند: يكى اينكه در مسائل دينى با رأى خود فتوى دهى. گاهى انسان در مسائلى با رأى و ادراك عقلى خود نظر مى‌دهد و مانعى ندارد، لكن در امر شريعت نمى‌توان با رأى خود فتوى داد بلكه بايد مطلب را از صاحب دين شنيد و فهميد و سپس گفت، البته معلوم است كه مقصود اين روايت اصول دين كه بايستى با عقل، ادراك شود، نيست، بلكه مراد، احكام و فروع شرعى است؛ و علت آن اين است كه دين براى اداره زندگى بشر است و آن كسى كه بشر و مصالح او را مى‌داند خداست. و لذا او بايد براى انسانها دين عرضه كند و الّا خود افراد بشر داراى جهالت همه جانبه‌اى در اين امر مى‌باشند. ديگر آنكه به چيزى كه علم به آن ندارى اعتقاد پيدا كنى. با ظن و گمان نمى‌توان به چيزى متدين شد و آن را از دين دانست.
لازمه چنين استدلالى پيروى از صاحب شريعت در تنظيم زندگى دنيوى در ابعاد فردى و اجتماعى است. در عرصه هستى‌شناسى نيز غايتمندى هستى و نقش سنتهاى الهى در آن حايز اهميت است. از اين جهت است كه ايشان در عرصه اجتماعى و سياسى نيز نمودهاى اين سنتهاى حاكم بر جهان هستى را يادآور شده‌اند. در يك مورد با اشاره به سنت الهى پيروزى مجاهدين راه حق اظهار داشته است:
هر جا تدبير و كار و تلاش باشد، محصولى خواهد داد، اين سنت الهى است. حتى كسانى هم كه دنبال ماديات صرف بدون معنويت مى‌روند، اگر مديريت و تدبير درستى داشته باشند و تلاش و مجاهدت هم بكنند، البته به آن خواهند رسيد، «كُلًّا نُمدُّ هؤلاء و هؤلاء من عطا ربّك» [اسراء/ ٢٠] اين صريح قرآن است، بحث در اين نيست، بحث در اين است كه وقتى فقط براى ماديات كار و تلاش شد، ثروت و قدرت به دست مى‌آيد، اما سعادت به دست نمى‌آيد. (٧/ ١٧/ ١٣٨١)
طبق رويكرد حكمى- كلامى شيعى، ايشان نيز از منظر هستى شناختى بر محوريت توحيد و ربوبيت الهى، حكمت و اتقان جهان هستى و سنتهاى الهى در جامعه و تاريخ تأكيد نموده‌اند.
برخلاف نگرشهاى سنتى كه توحيد را به صورت منفك از عرصه سياسى- اجتماعى درك مى‌كردند، از ديدگاه ايشان توحيد كاملًا ابعاد سياسى- اجتماعى داشته، در تار و پود زندگى جمعى انسانها حاكم مى‌شود:
اسلام، دين توحيد است و توحيد يعنى رهايى انسان از عبوديت و اطاعت و تسليم در برابر هر چيز و هر كس به جز خدا؛ يعنى گسستن بندهاى سلطه نظامهاى بشرى؛ يعنى شكستن طلسم ترس‌