شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٤٥١ - دانستن پيغامبر

اين سرا: عالم طبيعت.

دايگى كردن: موجب تكامل را فراهم آوردن تا از جمادى به نباتى و از نباتى به حيوانى رسد. بعض شارحان «دايگى كننده» را خدا گرفته‌اند. ليكن با توجه به بيت بعد، ظاهر است كه مخاطب «فلك» است. افلاك را مدبّران عالم طبيعت مى‌شمردند، هر چند عارفان اين معنى را نمى‌پذيرند و «ى» در «كردى» ضمير خطاب است، نه علامت استمرار.

مَشعَله: كنايت از ستارگان و ماه و آفتاب.

دهرى: آنان كه جهان را قديم مى‌پندارند و خدايى را معتقد نيستند.

در اين بيتها ضمن شكايت از فلك و فتنه‌هايى كه آخر زمان پديد مى‌آورد و بلاهايى كه پى در پى بر مردمان، خاصه اولياى حق، مى‌رسد، به نكته‌اى لطيف اشارت مى‌كند و آن اينكه هر چند جهان، عالم اسباب است و به ظاهر گردش افلاك و ماه و آفتاب سبب پيدايش و تكامل موجودات، اما بر خلاف دهريان كه چون آغاز را ندانستند منكر خالق شدند و گفتند عالم قديم است و تغيُّر و تبدُّل احوالِ جسم زاييده حركات افلاك است، پيمبران راز را با ما گفتند و دانستيم كه فلك همچون مادونِ فلك حادث است و به امر پروردگار پديد آمده و در كار است:

٢٠٢١- ٢٠٢٠/ ١