شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٤١٥ - سبب پريدن و چريدن مرغى با مرغى كه جنس او نبود

دهند تا موجب تقويت گل شود، ليكن آن پليدى به تدريج از ميان مى‌رود و اثرى از آن در گل نمى‌ماند. در اين بيتها «گل» استعارت از مرد حق است، و «جعل» استعارت از مرد دنيا. چنان كه جاى به جاى در مثنوى آمده است پيمبران و اولياى حق نيز از جنس مردم‌اند، سرشته از نفس و عقل. امّا آنان نفس را مقهور عقل كرده‌اند تا آن جا كه نفس را ديگر بر ايشان قدرتى نيست.

ب ٢١١٢- ٢١٠٨ از محل: به خاطر مقام و حرمتى كه دارد.

جُحود: انكار.

سگك: كنايت از كافر و منكر. ابليس.

اين بيتها در تتميم و توضيح بيتهاى پيش است كه هر جنسى بطبع پىِ جنس خود را مى‌گيرد. كافران تيره دل هيچ گاه اولياى حق را دوست نخواهند گرفت، و گرد آنان نخواهند گشت و اگر در پى كسى افتادند كه دعوىِ ولايت كند، پيروى آنان از وى، نشان دروغ‌گويى آن مدعى است. نشان سرورى آدم يكى آن بود كه فرشتگان او را سجده كنند و ديگر اينكه ابليس از سجده كردن بدو سر باز زند. اگر ابليس هم آدم را سجده نمودى خود دليل باطل بودن آدم بودى.

٢٩٠٠- ٢٨٩٩/ ٦

[١] در حاشيه نسخه اساس: