شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٦٠٦ - قصه اعرابى و ريگ در جوال كردن و ملامت كردن آن فيلسوف او را

پس معنى «حديث انداز»، در بيت، كسى است كه در راه، با ديگرى سخن به ميان آرد تا خستگى رفتن احساس نشود.

مصدوق حال: چگونگى، واقع قضيه.

نه قوت مردم است: كنايت از آن كه گندم يا خوردنى در آن نيست.

رِمال: جمع رمل: ريگ.

تنها نماندن: كنايت از حفظ تعادل.

تنگ: يك تاى بار.

شاباش: (صوت) احسنت.

اهل: شايسته.

لُغُوب: ماندگى. خستگى. «وَ لا يَمَسُّنا فِيها لُغُوبٌ.» (فاطر، ٣٥) كاويدن: كنايت از پرس و جو كردن. ما را مكاو: بيش از ما مپرس.

تنها رو: در لغت نامه «تنها خرام» و «تك رونده» معنى شده. و در بيتهاى زير در اين معنى ظهور دارد:

(خاقانى)

(خاقانى) «و پادشاه كشور چون خسرو تنها رو در خانه شرف ... متمكن شد.» (جهان گشاى جوينى) اما در بيت مورد بحث «يگانه» و «بى‌نظير» معنى مى‌دهد هر چند بدان معنى هم مى‌توان گرفت.

محبوب پند: كه پند او ارزش دارد، كه پند او پسنديده است.

كيمياى مس عالم با تو است: كنايت از آن كه از دانش خود ديگران را بهره‌مند مى‌كنى.

وَجهُ العرب: شناخته ميان عرب‌ها، محترم ميان عرب.

مرده ريگ: در اين بيت كنايت از بى‌ارزش، كم بها.

١٩٦٨/ ١