شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٤٣٥ - حكايت

ب ٢٢٢٤- ٢٢١٩ خضر وقت: كنايت از معلم و قطب زمان است بدان جهت كه در داستان موسى چنان كه نوشته شد خضر او را تعليم داد و از سرّ كارهايى كه كرد و به ظاهر مورد ايراد موسى بود، آگاه ساخت.

هلال: ماه نو، و در اينجا كنايت از خميده است.

فر: شكوه.

رجال: جمع رجل: مرد، و در اصطلاح عارفان مرد كامل كه به حق رسيده است، و گروهى از آنان «رجالُ الغَيب» نام دارند كه در جهان مى‌گردند و مردمان را به فيض مى‌رسانند.

پيل و هندوستان به خواب ديدن: مثلى است معروف، و در اين بيت غرض اين است كه دلش به ياد و ذكر حق بود كه محبوب اوست. گويند چون پيل را از سرزمين هندوستان آورند از علاقه‌اى كه بدان سرزمين دارد و در بيدارى نمى‌تواند بدان برسد در خواب به فكر آن مى‌افتد:

(نظامى، مخزن الاسرار، ص ٣٥١)

٣٥٦١/ ٦ روزن شدن دل در خواب: نمودن دل صورتهايى را كه در بيدارى نتوان ديد.

كسانى كه اسيرِ تخته بند تن‌اند و جز از راه حواس پنجگانه چيزى در نمى‌يابند، در بيدارى عالم ما وراى محسوس را نتوانند ديد. اما چون به خواب روند و حواس ظاهرى از كار بيفتد جهانى ديگر را سير خواهند كرد.

٣٨٩- ٣٨٨/ ١ (و نيز نگاه كنيد به: شرح بيت ٢٠٨٩/ ١ به بعد) اما عارفان كه از قيد تن رسته‌اند در بيدارى‌