شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٧٠٣ - قصه بط بچگان كه مرغ خانگى پروردشان

كَرَّمنا بَنِى آدم: آدمى را گرامى داشتيم. مأخوذ است از آيه‌ «وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ: و همانا گرامى داشتيم فرزندان آدم را و برديم آنان را در بيابان و دريا.» (اسراء، ٧٠)

١٢٩٥/ ٥ بَر: بيابان، خشكى. در اين بيت استعارت است از عالم جسمانى و آن چه بدان بسته است از شهوتها و لذتها.

بَحر: استعارت از عالم روحانى و آن چه بدان بسته است.

مِثلُكُم: مأخوذ است از آيه‌ «قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحى‌ إِلَيَّ: بگو همانا من انسانى مانند شمايم (كه) به من وحى مى‌شود.» (كهف، ١١٠) بَحر: دريا، و در اين بيت استعارت است از ولى.

سليمان: كنايت از ولى حق، انسان كامل.

تا چو داود آب سازد: چنان كه در قرآن كريم است‌ «وَ أَلَنَّا لَهُ الْحَدِيدَ: آهن را براى او نرم ساختيم.» (سباء، ١٠) غيرت: از آن كه خدا نمى‌خواهد ولى و حجّت او بر كسانى كه لياقت شناخت او را ندارند آشكار باشد.

ابر سعد: ابر باران دار.

جوى روان: استعارت از اسباب و وسيلتهاى مادى.

٥٦٠- ٥٥٩/ ٣ آب آسمان: استعارت از «علم لدنى» كه از جانب حق است، چنان كه مى‌دانيم فرشته بر آن چه سرشته است، پايدار است و فاقد اختيار است و در او نيروى شهوت نيست. حيوان را تنها قوّت جسمانى است و از عالم معنى خبرى ندارد. آن كه هر دو جنبه را داراست انسان است كه جسمى خاكى دارد و دلى آسمانى و او را اختيار است تا به كدام سو رود و به تربيت كدام قوّت پردازد. و عارفان معنى تكريم را اختيار گرفته‌اند. چنان كه سنايى گويد: