كليات اشعار و آثار فارسى شيخ بهايى - شيخ بهائى - الصفحة ٤٢ - فصل فى العقل

هان مخند اى نفس بر عابد ز جهل‌

هان مدان رستن ز نقص عقل سهل‌

در كمين خود نشينى گر دمى‌

خويش را بينى كم از عابد همى‌

گر تو اين اموال دانى مال رب‌

بهر چه در غصب دارى روز و شب‌

گر بود در عقد قلبت آنكه نيست‌

مال جز مال خدا، پس ظلم چيست؟

آنچه دارى، مال حق دانى اگر

پس بچشم عاريت در وى نگر

زان بهر وجهى كه خواهى نفع گير

داده بهر انتقاع او را معير

ليك نه وجهى كه مالك نهى كرد

تا شوى از خجلت آن روى زرد

گر نكردى اين لوازم را ادا

دعوى ملزوم كردن دان خطا

عابد اندر عقل گرچه بود سست‌

بود اخلاص و عباداتش درست‌

كان ملك تا آن زمان آمد پديد

علت نقصان اجر وى بديد

تا كه آخر در خلال گفتگو

كرد استنباط ضعف عقل او

هست در عقل تو نيز اين اختلال‌

نفى خر كرد او ز حق، تو نفى مال‌

در تو آيا هست اخلاص و عمل؟

پس چه خندى بر وى، اى نفس دغل!

چيست دانى عقل در نزد حكيم؟

مقتبس نورى ز مشكات قديم‌

از براى نفس تا سازد عيان‌

از معانى آنچه مى‌تابد بر آن‌

چون جمال عقل عين ذات اوست‌

نيستش محتاج عينى كو نكوست‌

بلكه ذاتش هم لطيف و هم نكوست‌

ديگران را نيز نيكوئى به اوست‌

پس اگر گوئى چرا نيكوست عقل‌

خواهمت گفتن نكو زان روست عقل‌

جان و عقل آمد بعينه جان نور

كه بود از عين ذات او ظهور

او بذاته ظاهر آمد نى بذات‌

فهم كن تا وارهى از مشكلات‌