تحفه (در اخلاق و سياست) - دانش پژوه، محمدتقى - الصفحة ٥٣ - باب چهارم در معرفت خصالى كه نظام ملك و دولت بمراعات آن منوطست و سعادت دنيا و آخرت بمحامات آن مربوط، مثل عفو و قهر و حزم و تيقظ

باب چهارم در معرفت خصالى كه نظام ملك و دولت بمراعات آن منوطست و سعادت دنيا و آخرت بمحامات آن مربوط، مثل عفو و قهر و حزم و تيقظ

قال اللّه سبحانه و تعالى: «خُذِ الْعَفْوَ»[١] و قال رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلم:

«ينادى مناد يوم القيمة: من كان له على اللّه حق فليقم! فلا يقوم الّا من عفا».

عفو ترك معاتبت جانى است در وقت قدرت و اغماض از زلّات و جرايم ايشان. و اين خصلتى پسنديده و خلقى گزيده است، خاصّه ارباب دولت و اصحاب صولت را. چه تثقيف اود خلق ببأس و بؤس بى‌صفح و عفو ميسر نشود و جراحت عنف بى‌مرهم لطف دير مندمل گردد.

و حكّام را رعايت اين دو خصلت اعنى قهر و لطف هريك بجاى خود واجب است. چه اگر بجاى عفو و اغماض قهر و عنف تقديم كرده شود [٣٧ ر] شرعا و عقلا ملوم و معاقب باشد؛ و اگر بكلى جانب حزم و سياست نامرعى ماند ندامت نتيجه دهد. شعر:

خشونت بى‌مجاملت در جميع احوال از دايره استحسان بيرون است و عفو و اغماض نيز من كل الوجوه پسنديده نيست. حقّ سبحانه و تعالى اين دو صفت قهر و لطف را كه هريك بجا و وقت خود مستعمل افتد در معرض مدح بيان فرموده، حيث قال: «أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ»[٢].

[١] - قرآن ٧: ١٩٨.

[٢] - قرآن ٥: ٥٩.