تحفه (در اخلاق و سياست) - دانش پژوه، محمدتقى - الصفحة ٦٦ - باب پنجم در مآثر ملوك در جهاندارى

باب پنجم در مآثر ملوك در جهاندارى‌

[٤٥ پ‌] اصحاب عقل و ارباب فضل گويند كه در مطالعه سير اوايل ملوك و مشارفه احوال و خصايل ايشان، فوايد بسيار و منافع بى‌شمارست. چه هريك را از نامدار [ان‌] روزگار و ملوك كامكار، بقدر قدرت و حسب استعداد، اثرى بر روى روزگار باقى‌مانده است كه بدان اثر و خبر[١] بر فرّ و فرهنگ و ابّهت و شكوه و معدلت او استدلال توان كرد، چنانكه گفته‌اند:

اقبال اقيال و تبع تبّع و دولت اكاسره و حشمت قياصره نماند، ليكن نيك و بد افعال و اقوال ايشان در زبانها دايرست و حركات و سكنات ايشان در اطراف عالم امثال ساير. و هزاردستان زبان انسان، در بستان‌سراى عرصه جهان، بهزاردستان، داستان محامد و مثالب ايشان را ذاكر؛ و اخبار اخيار و اشرار و احوال فجّار و ابرار در بواطن دفاتر، تا قيامت مذكور و ظاهر خواهد بود. شعر:

پس عاقل را چون بر آن وقوف افتد و اسمار و اخبار ايشان بنيك [٤٦ ر] و نيك و خير و شرّ استماع كند، بفحوى «فى الغابرين الاوّلين من القرون لنا بصائر» از آن پند پذيرد؛ و طريقى پيش گيرد كه در اين دو روز عمر فانى‌

[١] - ص: خير.