تحفه (در اخلاق و سياست) - دانش پژوه، محمدتقى - الصفحة ١٢٣ - باب هشتم در نتايج خواطر وزرا و حكم ايشان

باب هشتم در نتايج خواطر وزرا و حكم ايشان‌

بزرجمهر وزير انوشروان از مشاهير جهان و سرآمده دوران بود و برأى رزين و حزم متين موصوف و مذكور و بكمال دها و فرط ذكا معروف و مشهور. عقلاى زمانه از ابحار افضال او اغتراف نمودندى و فضلاى عالم يك كلمه، بشهامت و كياست و درايت او اعتراف كردندى. نكت و اشارات او عين انسان و كلمات او كليات قانون [و] جوامع دقايق حكم است. اسرار و ضماير و استار مصاير، پيش نظر بصيرت او پيدا بودى و بيداى فسيح [و] عرصه عريض بسطت فضل پيش مسرع طبع وقّاد و قريحت نقاد او مختصر نمودى.

از او سؤال كردند[١]: «اىّ النّاس اولى بالسّعادة؟ قال: اقلّهم ذنوبا». گفتند دين خدا چيست؟ و دين شيطان چيست؟ گفت دين خدا احسانست و حسن نيّت، و دين شيطان سيّئاتست و خسّت نيت. گفتند حسن نيّت چيست؟ گفت راه ميانه گرفتن و در احوال احتياط واجب داشتن و جوانمردى كردن.

گفتند اقتصاد و جود و افراط و بخل چيست؟ گفت اقتصاد بذكر زوال دنياست و بازداشتن نفس از متابعت هوا، وجود خشنود [٨٥ پ‌] كردن نفس و مراد او دادن، برصورتى كه جانب دين‌دارى محفوظ باشد، و افراط عنان شهوت فروگذاشتن است و بخوش آمدن طبع ميل نمودن، و بخل منع نفس است از استيفاى مرادات و حقّ دين ناگذاردن.

[١] - الحكمة الخالدة ص ٣٠.