علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ٢٨٧ - ١ كبر
است، به وى رفعت با جلال و ابهت با هيبت مىبخشد و به همين دليل خداى عظيم نام دارد:
لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ؛[١] آنچه در آسمانها و زمين است، از آن اوست و او بلندمرتبه بزرگ است.
اگر فردى خداى عظيم را برابر خود دريابد، اولًا تكتك موجودات را به اعتبار شأن مالكى خداى عظيم، عبد او يافته، همه كمالاتشان را از او مىبيند؛ بلكه آن كمالات را حقيقتاً از آن او مىداند. از اينرو خود را در برابر خداى مالك، گداى تمامعيار هستى مىبيند؛ گدايى كه اولًا با آن كمالاتى كه دارد، بر ديگران ناز نمىفروشد و ثانياً هر كمال و نعمتى را كه به وى رسيده، نه از سرِ شايستگى او، كه از سر بندهنوازى خداى سبحان به او مىداند. از اينرو احساس تذلّل فروتنانه به وى دست مىدهد.
ثانياً، همه موجودات را به اعتبار عظمت خداى سبحان، كوچك و حقير مىبيند و خود نيز سنگينى بار عظمت الاهى را در جان و دلش احساس مىكند و از اينرو دچار تذلّل قلبى مىگردد؛ تذللى كه مايه تواضع روحى او مىشود؛ بهگونهاى كه در رفتار و گفتار و حتى در راه رفتن وى انعكاس مىيابد؛ به همين دليل، بزرگانى چون پيامبرخاتم ٦ در برابر كودكان، فروتنى نشان داده، به آنان سلام مىكردند. امامصادق (ع) فرمودند:
مغزاى تواضع از جلال، هيبت و عظمت خداى متعال است.[٢]
امام على (ع) نيز براى علاج عجب، اين راه را پيشنهاد مىدهد:
هرگاه از سر مهترى و آقايى، عجب در تو فزونى يافت و كبر و پندارى
[١] - شورى( ٤٢): ٤.
[٢] -(( منسوب به) الامام جعفر بن محمد الصادق( ع)، مصباح الشريعة، ص ٣٠٥.