علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ٩٧ - ٤ دسته تنظيم و انسجامبخشى
احوال سخن گفته است،[١] كه نخستين نگارندهاى است كه در باب علم سلوك، اثرى منتظم با نام آداب العبادات نگاشته است. پل نويا مىگويد:
با ظهور شقيق، ذهن عارفانه گام ديگرى برداشت و كوشيد تا مراحل اصلى اين عروج به سوى خدا را با نشان دادن ارتباط و تدرَج آنها و موقعيت صوفى در درون هر يك از آنها مشخص كند.[٢]
«وى با تحليل تجربه قصد دارد روش تعليمى يا روش عروجى از مرحله فروتر به مرحله فراتر را نيز استخراج كند.»[٣] بر اين اساس «از سوى صوفيانپيش از شقيق، مراحلى كه وى در كتاب خويش مترتب برشمرده، جداگانه توصيف و تحليل كردهاند، از اينرو اصالت كتاب او، نه در عناصرى استكه در تأليف آن به كار رفته است؛ بلكه در صرف كوشش او در يافتن تأليفى است كه به تجربه مذهبى ساخت پويايى بدهد تا در آن بتوان در عين حال، هم به حركت صعودى تدريجى از مرحلهاى به مرحله ديگر پى برد ...؛ از اينرو شقيق، شايد نخستين عارفى باشد كه در مرحله برشمردن احوال و مقاماتمتوقف نمىماند؛ بلكه از آن فراتر رفت و بر توالى و تسلسل پوياى آنهاتوجه مىكند.»[٤]
اين رساله چندصفحهاى شقيق دو بخش دارد كه بخش نخست آن، قسمت اصلى آن است. در اين بخش به چهار منزل پرداخته و هر يك را با رويكرد پديدارشناختى توصيف كرده و جايگاه آن را نسبت به مرحله بعدى نشان داده است. وى اين منازل را منازل صدق مىنامد: «اولين آنها زهد، دومين خوف، سومين شوق
[١] - ابوعبدالرحمن سلمى، طبقات الصوفية، ص ٦١.
[٢] - پل نويا، تفسير قرآنى و زبان عرفانى، ص ١٨٤.
[٣] - همان، ص ١٩١.
[٤] - همان، ص ١٩٥.