علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ٢٢٩ - ٣ گفتگوى قريبانه با خداى سبحان
سَاهُونَ؛[١] پس واى بر نمازگزارانى كه از نمازشان غافلاند.»
يادآورى اين نكته ضرورى است كه آغازگران راه سلوك بايد بكوشند بهگونه «استحضار خيالى و تخيل قلبى»[٢] خداى سبحان را- هرچند به صورت مقطعى و موضعى- پيش روى خود احساس كنند و بهگونهاى با او مناجات داشته باشند كه گويى او را مىبينند كه به اين توجه «توجه احساسى» مىگوييم. پس از گسترش اين توجه احساسى و تعميق آن و نيز پس از طى مقامات كبرا و وصول به درجات عليا، به توجه شهودى نايل شوند كه خداى سبحان را هنگام نماز پيش روى خود ببينند تا مانند امامعلى (ع) بگويند:
ما كنت أعبد ربّا لم أره
؛[٣] من خدايى را كه نبينم، نمىپرستم.
٣. گفتگوى قريبانه با خداى سبحان
نمازگزار پس از استقبال دل، بايد گام بعدى را بردارد؛ يعنى در توجه قلبى با خداى حاضر «گفتگوى قريبانه» داشته باشد و خطاب به او، گهى ثنا گويد و گهى دعا كند و به فرموده رسول خدا، با پروردگار خود مناجات كند: «
المصلي يناجي ربه.
»[٤] مناجاتى كه اولًا در آينه ذكر تجلى مىكند و ثانياً با بار توحيدى، عبودى و حبّى، اثرى گران به بار مىآورد؛ اثرى با نام خشوع در برابر خداى سبحان: «الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهمْ خَاشِعُونَ؛[٥] همانان كه در نمازشان فروتناند.»
نمازگزار بر اثر معرفت توحيدى، خداى سبحان را در فراخناى دل خويش
[١] - ماعون( ١٠٧): ٤ و ٥.
[٢] - محيىالدين ابنعربى، الفتوحات المكيه، ج ١، ص ٥٤٣؛ ج ٤، ص ٤١٧.
[٣] - محمد بن يعقوب كلينى، الأصول من الكافى، ج ١، ص ٩٧؛ محمدباقر مجلسى، بحارالأنوار، ج ٤، ص ٤٤.
[٤] - همان، ج ٦٨، ص ٢١٥.
[٥] - مؤمنون( ٢٣): ٢.