علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ٢٤٥ - نشاط و بهجت در نماز
آن را به واجبات و مستحبات برساند يا در حال ادبار (روىگردانى دل) است تا به اندك عبادتى راضى گردد و آن را تنها به واجبات محدود سازد و در طول اين ادبار، آرامش پرهيزكارانه خود را حفظ كند و به لذايذ شرعى بپردازد و در كنج سكوت منتظر بنشيند تا خداى سبحان، قفل دل را بگشايد و او اقبال پيدا كند. امامعلى (ع) فرمودند:
ان للقلوب إقبالًا و إدباراً فاذا أقبلت فاحملوها علي النوافل و اذا أدبرت فاقتصروا بها علي الفرائض
؛[١] دلها را روىآورى و روىگردانى است؛ اگر روى آورد، آن را به مستحبات واداريد و اگر روى برگرداند، بر انجام واجبات بسنده داريد.
ايشان همچنين در بيانى ديگر فرمود:
ان للقلوب شهوةً و إقبالًا و إدباراً فأتوها من قِبَلِ شهوتها و إقبالها فانالقلب اذا أكره عمي
؛[٢] دلها خواهشى و روىآورى و روىگردانى دارند؛ پس آنها را آنگاه به كار گيريد كه خواهان هستند و روىآور؛ چه دل اگر به اكراه و از روى ناخواهى به كارى وادار شود، كور گردد.
البته ادبار دل، همانند اقبال او، از سببى برمىخيزد؛ براى مثال با يك گناه، مانند دل شكستن فردى يا با فاسق و فاجرى نشستن يا از دنياى آلوده سخن گفتن دل مىگيرد و دچار ادبار مىشود و با يك نيكى، مانند شادكردن دل ديگرى يا با اولياى راستين نشستن يا از فضايل اهلبيت : سخن گفتن دل وا
[١] - نهجالبلاغه، حكمت ٣١٢، ص ٤١٧. قال النبى٦:« ان للقلوب إقبالًا و إدباراً فاذا أقبلت فتفلواو إذا أدبرت فعليكم بالفريضة.»( محمد بن حسن حر عاملى، وسائل الشيعة، ج ٤، ص ٦٩.)
[٢] - نهجالبلاغه، حكمت ١٩٣، ص ٣٩٤.