علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ٣١٢ - ٣ محاسبه

انجام داده، بسنجد. وقتى كه از امير مؤمنان (ع) درباره چگونگى محاسبه نفس پرسيدند، فرمود:

چون مؤمن روز خود را به شب مى‌رساند، به نفس خود رجوع مى‌كند و مى‌گويد: اى نفس! اين يكى از روزهاى عمرت بود كه گذشت و ديگر هيچ‌گاه باز نمى‌گردد و خدا درمورد آن از تو مى‌پرسد كه در چه راهى مصرفش كرده‌اى؟ در آن به چه كارى مشغول بودى؟[١]

سالك در مقام محاسبه بايد بداند در موقعيت عرضه اعمال به خداى حاسب وحسيب قرار دارد و اينكه دفتر دل و كتاب نفسش، كتاب خودنگاشته وى است كه‌تمامى اعمالش در آن نوشته شده است. شايسته است سالك اين دفتر را به‌فرموده حضرت امير (ع)[٢] در ساعتى كه به امرى مشغول نيست و متمركز است، واگشايد تا با نداى «اقْرَأْ كِتَابَكَ؛ كتابت را بخوان»[٣] بر كرده‌هاى شبانه‌روزش آگاه شود.

در اين هنگام با چشمى بيدار، همه كارهاى نيكى را كه به جاى آورده و همه كارهاى بدى را كه مرتكب شده، حاضر ببيند. آنگاه بر كنج دل فرو رفته، در زاويه وجه‌الخاصى متمركز شود و در آن نقطه كه همان مقر وجه‌الهى نيز هست، تمامى اعمال خود را در پيشگاه خداى محاسبه‌گر بيابد.

إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيٍ حَسِيبًا؛[٤] خدا همواره به هر چيزى حسابرس است.

[١] - محمدباقر مجلسى، بحارالأنوار، ج ٧٠، ص ٧٠.

[٢] -« ما احق الإنسان ان تكون له ساعة لا يشغله شاغل، يحاسب فيها نفسه، فينظر فيما اكتسب له و عليها فى ليلها و نهارها!»( حسين نورى، مستدرك الوسائل، ج ١٢، ص ١٥٤.)

[٣] - اسراء( ١٧): ١٤.

[٤] - نساء( ٤): ٨٦.