علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ١٠٥ - ٤ دسته تنظيم و انسجامبخشى
اين حال برتر، بر آن چيزك اشراف پيدا مىكند و آن را در خود تصحيح مىكند.[١]
از اينرو بايد باور داشت كه هر يك از منازل در وادى مختص خود، ريشه و اصلى دارند و در منازل برتر از خود، داراى فرعها و شاخههايى به نام «درجه» هستند. بر اين اساس، گرچه پايگاه اصلى منزل توبه، وادى بدايات است، در وادىهاى نهگانه ديگر نيز آثار و شاخههايى دارد؛ از اينرو هر يك از وادىها چهره برافروختهترى از منزل توبه را به نمايش مىگذارند: توبه اهل ابواب كمال، توبه اهل معاملات، توبه اهل اخلاق، توبه اهل وصول، توبه اهل اوديه، توبه اهل احوال، توبه اهل ولايات، توبه اهل حقايق و توبه اهل نهايات.[٢]
كتاب أوصاف الاشراف- آنگونه كه نويسنده بزرگ آن در مقدمه آورده است- پس از كتاب ديگرش اخلاق ناصرى- كه به شيوه حكماى الاهى، به ترسيم اخلاق كريم و سياست مرضى نوشته شده- به رشته تحرير در آمده است؛ اين اثر در بيان سيره اوليا و روش اهل بينش است و به روش سالكان طريقت و طالبان حقيقت و بر مبناى قوانين عقلى و سمعى تنظيم گشته است.
ساختار اين كتاب چنين شكل گرفته است كه سالك براى حركت سالكانه خود به شش امر نياز دارد: امر اول، آغاز حركت بهعنوان زاد و توشه سلوك است كه اين توشه با شش امر به دست مىآيد: «ايمان، ثبات، نيت، صدق، انابه و اخلاص».
دوم، رفع موانع حركت براى زدايش علايق رهزن است كه با شش امر تحصيل مىشود: «توبه، زهد، فقر، رغبت، محاسبه و تقوى».
سوم، منازلى است كه سالك به واسطه آنها از مبدأ به مقصد مىرسد كه عبارتند از: «خلوت، تفكر، خوف، رجا، صبر و شكر».
[١] - عبدالرزاق كاشانى، شرح منازل السائرين، ص ١٥.
[٢] - همان، ص ١٥، ١٦ و ٧٤؛ اصطلاحات الصوفية، ص ٣٦٠- ١٤١.