علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ٢٧٤ - فصل ششم موانع توجه قلبى
قلب- آنگونه كه رسول خاتم ٦ فرموده- در مملكت انسانى، بسان پادشاهى است كه سربازانى دارد؛ اگر پادشاه صالح باشد، سربازان وى نيز صالح مىشوند و اگر پادشاه فاسد باشد، سربازان او نيز فاسد مىگردند.[١] اين جنود، همان مواد حكمت و خصال فطرت هستند كه چون بذر در خميره قلب آدمى سرشته شدهاند؛ جنودى كه در صورت بارورى عادلانه و معتدلانه، همچنان نام حكمت بر پيشانى خواهند داشت و به صورت فضايل اخلاقى ظهور خواهند كرد و در صورت بارورى افراطى يا تفريطى، از حد اعتدال حكيمانه خارج شده، به نحو رذايل اخلاقى ظهور خواهند كرد. امامعلى (ع) در خطبه معروف به «وسيله» مىفرمايد:
اى مردم! شگفتترين چيزى كه در آدمى است، قلب و دل اوست كه موادى از حكمت و اضدادى از خلاف حكمت دارد، پس اگر در دل اميدى پديد آيد، طمع آن را خوار گرداند ... پس هر تفريطى براى او زيانبخش است و هر افراطى ويرانگر.[٢]
[١] -« القلب ملك و له جنود، فاذا صلح الملك صلحت جنوده و اذا فسد الملك فسدت جنوده.»( حسن متقى هندى، كنزالعمال، ح ١٢٠٥.)
[٢] -« ايها الناس! أعجب ما فى الانسان قلبه و له مواد من الحكمة و أضداد من خلافها فان سنح له الرجاء أذله الطمع ... فكل تقصير به مضرّ و كل افراط له مفسد.»( محمد بن يعقوب كلينى، الأصول من الكافى، ج ٨، ص ٢٠؛ محمد بن نعمان( مفيد)، الارشاد، ج ١، ص ٣٠١؛ حسنبن شعبه حرّانى، تحف العقول، ص ٩٧؛ حسن بن يوسف حلى، كشف اليقين، ص ١٨٣.)