علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ٢٣١ - ذكر

ذكر

ذكرى كه ياد خداى سبحان در زبان، رفتار و دل باشد، آينه مناجات نمازگزار است؛ زيرا نماز جلوگاه اذكار الاهى است و از اين‌رو نمازگزار افزون‌بر آنكه با اقامه نماز، ياد الاهى را در پرتو انجام طاعت الاهى به جا مى‌آورد، در مقام ثنا- به زبان و دل- گهى در تحميد، گهى در تسبيح، گهى در تهليل، گاهى در تكبير و زمانى در تعظيم است و در مقام دعا گهى رحمت، گهى هدايت، گاهى مغفرت و زمانى استعانت مى‌طلبد. از اين‌رو آغاز تا انجام نماز ذكر است و اقامه نماز، اقامه ذكر.

وَأَقِمْ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي‌؛[١] نماز را به پا دار تا مرا ياد كنى.

همان‌طوركه قرآن ذكر است؛ زيرا تمامى آيات قرآن، چه احكام تكليفى و قصص انبياى الاهى و چه اخلاق آسمانى و معارف توحيدى، همه و همه بيان‌گر شئون ربوبيت خدا نسبت به آفريده‌ها، بلكه شئون توحيد الاهى است. از اين‌رو تلاوت آيات قرآنى، لب‌گشايى به ذكر الاهى است.

إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ؛[٢] بى‌ترديد ما اين قرآن را به تدريج نازل كرده‌ايم.

وَلَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ؛[٣] و قطعاً قرآن را براى پندآموزى آسان كرده‌ايم؛ پس آيا پندگيرنده‌اى هست.

ذكر در نماز، آن‌چنان منزلت رفيعى دارد كه هر كس ذكر مدام داشته باشد، هر چند بر سجاده نماز نايستاده باشد، بازهم در زمره نمازگزاران قرار مى‌گيرد؛ از اين‌رو «دايم‌الذكر دائم‌الصلوة است.»[٤] چنانكه امام‌باقر (ع) فرمودند:

[١] - طه( ٢٠): ١٤.

[٢] - حجر( ١٥): ٩.

[٣] - قمر( ٢): ١٧.

[٤] - حسن حسن‌زاده آملى، نور على نور، ص ٥٠.