علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ٣٣١ - ٧ صبر
سبحان است، صبر بر بلا و مصيبت است؛ اين صبر در زبان دين و عرفان، بيشتر از دو قسم ديگر شهرت دارد.
رسول اكرم ٦ فرمود: «اى جبرئيل! تفسير صبر چيست؟» جبرئيل (ع) عرضه داشت: «در تنگى صبر كنى، آنگونه كه در فراخى صبر مىكنى، در نيازمندى صبر كنى، آنگونه كه در بىنيازى صبر مىكنى، در بلا صبر كنى، آنگونه كه در عافيت صبر مىكنى؛ پس آدمى نزد مخلوق از خالقش، به سبب آن بلايى كه به وى اصابت مىكند، شكايت نكند.»[١] از اينرو ما در بيان منزل صبر، بهعنوان يكى از منازل توجه قلبى، تنها از صبر بر بلا سخن مىگوييم.
موقعيت سلوكى صبر، زمان اصابه بلاست. بلا- به گفته سهل تسترى- اگرچه براى محرومان درگاه ايزدى، بلاى عقوبت است- بلايى كه آنان را به خود وامىگذارد- براى مَحرمان حريم قدس ربوبى، بلاى رحمت است- بلايى كه مايه اظهار فقر آدمى به خداى سبحان مىشود.[٢] بلاى رحمت براى سالكان فوايد ارزشمندى را به ارمغان مىآورد كه برخى آنان عبارتند از:
يك. پاكيزگى دل از زنگار گناهان؛ اميرمؤمنان (ع) دراينباره مىفرمايد:
سپاس و ستايش خدايى را كه رنج و گرفتارى پيروان ما را مايه زدوده شدن گناهان آنان در دنيا قرار داد.[٣]
دو. تنبه، ياد آورى و بيدارى؛ امام صادق (ع) مىفرمايد:
[١] -« يا جبرئيل! فما تفسير الصبر؟ قال تصبر فى الضرّاء كما تصبرفى السرّاء و فى الفاقة كما تصبر فى الغناء و فى البلاء كما تصبر فى العافية، فلا يشكو خالقه عند المخلوق بما يصيبه من البلاء.»( محمدباقر مجلسى، بحارالأنوار، ج ١٠٠، ص ٢٢.)
[٢] - ابوعبدالرحمن سلمى، حقائق التفسير، ج ٢، ص ١٨٠.
[٣] -« الحمد لله الذى جعل تمحيص ذنوب شيعتنا فى الدنيا بمحنتهم.»( محمدباقر مجلسى، بحارالأنوار، ج ٦٧، ص ٢٣٢.)