علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ١٢٨ - تزيين دل

آراسته سازد. اگرچه تصفيه دل در آغاز راه به نوعى به اراده محكم سالك وابسته است، ولى وقتى به مقام وجد راه يافت، به تأثير پردامنه عشق نيازمند است؛ زيرا عشق، سراسر آتشى غم‌بار و جگرسوز است كه منزل به منزل شعله‌ورتر مى‌شود و بلاى جان مى‌گردد. اين آتش بلا آهسته‌آهسته هواهاى نفسانى و لذايذ ناسوتى را مى‌سوزاند و احكام بيگانگى را از دل مى‌زدايد و او را صاف و مصفا مى‌كند؛[١] از اين‌رو عشق شركت‌سوز و بيگانه‌زدا است؛ هرچند در اين تصفيه نبايد از غيرت معشوقى غافل شد؛ چراكه دل عاشق، خانه انحصارى معشوق است، و هرگاه دل عاشق به لذتى جز لذت حضور معشوق معطوف گردد، به معشوق برمى‌خورد و غيرت او را برمى‌انگيزاند. پس صمصام غيرت را از نيام مى‌كشد و عتاب‌آميز بر پيكره دل عاشق مى‌زند و او را به بلايى دردناك مبتلا مى‌كند و با اين شمشير بلاخيز، نه تنها عاشق را به وابستگى و آلودگى دل آگاه مى‌كند، كه با اين بلا، بت تعلق و لذت را درهم مى‌شكند و دل را صيقل مى‌دهد و تصفيه مى‌كند. سلطان عشق، امام حسين (ع) در دعاى عرفه مى‌فرمايد:

انت الذي أزلت الاغيارَ عن قلوب أحبّائك حتي لم يحبوا سواك و لم يلجأوا الي غيرك‌

؛[٢] پروردگارا! تويى كه بيگانگان را (با آتش و غيرت عشقت) از دل‌هاى محبّانت پاك گرداندى تا به جز تو عشق نورزند و به غير تو پناه نبرند.

تزيين دل‌

عاشق‌پيشگان براى تقرب تام به خداى معشوق و فناى كامل در او، بايد پله‌پله صراط عشق را بپيمايد كه اين پيمايش، جز با افزايش مناسبت‌ها و مشاكلت‌ها انجام نمى‌گيرد؛ زيرا عشق از پيوند محكم ميان عاشق و معشوق حكايت مى‌كند

[١] - بنگريد به: سعيدالدين فرغانى، مشارق الدرارى، ص ١٩٧ و ٢٣٠.

[٢] - عباس قمى، مفاتيح الجنان، ص ٤٥٢؛ سيد على بن طاوس، اقبال الاعمال، ص ٦٦١.