علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ٢٦٣ - ٢ عفو و درگذشتن
خداى سبحان، خداى عفوّ است: «كَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا»[١] و به بندگان توّابى كه به وى روى آورند و از گناهان خويش عذر بطلبند، نگاهى قهرآميز و عتابآور نكند و كريمانه[٢] و حليمانه[٣] از گناهان آنان درگذرد و از سر لطف و رحمت،[٤] آن گناهان را از صفحه دلشان محو سازد و آثار آنها مانند قبض، بلا و عذاب را ناپديد گرداند:
وَهُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ وَيَعْفُو عَنْ السَّيِّئَاتِ وَيَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ؛[٥] اوست كسى كه توبه را از بندگان خود مىپذيرد و از گناهان درمىگذرد و آنچه مىكنيد، مىداند.
البته بندگان پاكيزه از محرّمات الاهى، بيشتر زير بارش عفو الاهى هستند.[٦] انسان نيز همانند خداى عفوّ مىتواند اهل عفو و گذشت باشد؛ بهگونهاى كه به فرموده امامصادق (ع) مانند اهلبيت : مروت داشته، از ستمى كه به وى روا داشتهاند، درگذرد[٧] و آن ستمپيشه را به جرمش بازخواست نكند (و وى را آشكارا و نهان عتاب نكند و رسوا نسازد) و از آنچه به او بد كردهاند، در باطن درگذرد (وكينه وى را در دل بخشكاند) و از اصل فراموش كند و (نه تنها با وجود
[١] - نساء( ٤): ٩٩.
[٢] - عرب باديهنشينى به رسول اكرم٦ عرض كرد: چه كسى در روز قيامت به محاسبة خلق مىپردازد؟ رسول اكرم٦ فرمود:« خداى عزيز و جليل.» آن عرب گفت: به خداى كعبه قسم، نجات يافتيم! رسول خدا٦ فرمود:« چگونه؟» گفت: زيرا زمانىكه كريم قدرت دارد، درمىگذرد.
[٣] - قال على( ع):« الحمد لله ... الذى عظم حلمه فعفا.»( نهجالبلاغه، خطبة ١٩١.)
[٤] - قال على( ع) فى الخطاب الى للأشتر:« ... لا غنى بك عن عفوه و رحمته.»( همان، نامه ٥٣.)
[٥] - شورى( ٤٢): ٢٥.
[٦] - قال على( ع):« من تنزه عن حرمات الله سارع اليه عفو الله.»( محمدباقر مجلسى، بحارالأنوار، ج ٧٥، ص ٩٠.)
[٧] - قال الصادق( ع):« انّا اهل البيت مروّتنا العفو عمّن ظلمنا.»( محمد بن بابويه قمى( صدوق)، الأمالى، ص ٢٣٧.)