علم سلوک - فضلى، على - الصفحة ١٧٠ - الف) معرفت توحيدى

تحصيل توجه قلبى، مشروط به تحصيل سه عنصر محورى سلوكى است: معرفت توحيدى، محبت الاهى و عبوديت؛ زيرا عنصر نخست، قبله دل (خداى سبحان) را مى‌شناساند و سيطره حضور او را ترسيم مى‌كند و حضور قلبى را كه جان‌مايه توجه قلبى است، مى‌پروراند. عنصر دوم، ميل و شوق دل به سوى خداى سبحان را به ارمغان مى‌آورد و توجه قلبى را به سوى محبوب ازلى معطوف مى‌دارد.[١] عنصر سوم هم با ترسيم بندگى در برابر مالك عالميان، دل را از هرگونه تعلق غير الاهى مى‌زدايد و آزاد مى‌كند تا بستر توجه به عالم قدس ربوبى فراهم آيد؛ زيرا تعلق با توجه سازگار نيست؛ اكنون به دليل آنكه پيش از اين از محبت و عشق سخن گفته‌ايم، تنها به دو عنصر معرفت و عبوديت مى‌پردازيم.

الف) معرفت توحيدى‌

ما در اينجا درپى اثبات وجود خداى سبحان نيستيم و اين هدف را بايد در آثار كلامى و فلسفى جست؛ بلكه قصد ما تنها تشريح تكوينى و توصيف وجودى خداى يگانه صمدى است و مى‌كوشيم تا خدا را به زبان قرآن و اهل بيت : توصيف كنيم.

[١] - بنگريد به: صدرالدين قونوى،« توجه اتم»، مندرج در: سيد مصطفى آزمايش( گردآورى)، مجموعه عرفان ايران، ص ١٤٥.